Mỹ gom đồng ồ ạt, nguồn cung Chile hạn chế, giá đồng bùng nổ

Tác giả: Tiểu Lan, Trung tâm Nghiên cứu Không Carbon Toàn cầu

Đồng năm nay thực sự đã phát điên hoàn toàn. Được mệnh danh là "vua hàng hóa" - đồng, một lần nữa đứng trên đỉnh cao lịch sử.

Đầu tiên, giá đồng giao ngay trong nước vượt mốc 110.000 nhân dân tệ/tấn, lập kỷ lục mới. Giờ đây, giá đồng tương lai trên Sàn giao dịch kim loại London (LME) vào tối ngày 7 tháng 9 cũng đã vượt qua mức 14.533 USD/tấn, phá vỡ mức cao trước đó được thiết lập vào tháng 1 năm nay.

Sau đợt tăng giá mạnh mẽ này, giá đồng đã lập kỷ lục cao nhất trong lịch sử Sàn giao dịch kim loại London. Tính đến hiện tại, giá đồng tương lai LME đã tăng hơn 17% trong năm nay, và mức tăng trong 12 tháng qua lên tới 47%.

Ngày 8 tháng 9, cơn sốt giá đồng vẫn tiếp diễn, có thời điểm chạm mức cao lịch sử 14.616 USD/tấn. Tính đến 16 giờ chiều giờ Bắc Kinh, giá đồng tương lai LME vẫn duy trì ở mức cao khoảng 14.600 USD/tấn.

Đợt tăng giá kỷ lục này diễn ra trong bối cảnh các sàn giao dịch Mỹ đóng cửa nghỉ lễ Lao động và khẩu vị rủi ro của thị trường nói chung bị kìm hãm, làm nổi bật sức mạnh của động lực đằng sau đà tăng giá đồng, đồng thời phản ánh mâu thuẫn cấu trúc sâu sắc mà kim loại công nghiệp then chốt này đang phải đối mặt.

Câu chuyện về xây dựng lưới điện, trí tuệ nhân tạo và xây dựng trung tâm dữ liệu thúc đẩy nhu cầu dài hạn đối với đồng đã được thị trường kể từ lâu, nhưng ngòi nổ trực tiếp đẩy giá lên mức cao mới nhanh chóng lần này chính là kỳ vọng về thuế quan đồng của Mỹ và làn sóng "tranh mua đồng" đang dâng lên trên toàn cầu.

Nhà phân tích cấp cao Cristián Cifuentes của Cesco, tổ chức nghiên cứu ngành đồng Chile, chỉ ra rằng đợt tăng giá này "được thúc đẩy nhiều hơn bởi sự dịch chuyển kim loại do thuế quan gây ra, chứ không phải do nhu cầu cuối cùng mạnh mẽ", về bản chất là "thiếu hụt cục bộ, chứ không phải dư thừa nhu cầu toàn cầu".

Đồng thời, nhà phân tích Rafael Barcellos của Bradesco BBI cho biết tình hình nguồn cung quặng đồng toàn cầu đang xấu đi. Ông cảnh báo rằng thời tiết khắc nghiệt ở Chile đã buộc Antofagasta và Lundin phải hạ dự báo sản lượng, khiến thị trường giao ngay vốn đã chịu áp lực càng thêm thắt chặt.

Chú thích ảnh: Giá đồng tương lai trên Sàn giao dịch kim loại London lại lập kỷ lục mới

Nguồn: Investing

Trước đây, đồng từng là vật liệu xây dựng cơ bản, bước vào chu kỳ tăng trưởng trước đó nhờ chu kỳ bất động sản và cơ sở hạ tầng quy mô lớn. Còn lần này, động cơ sâu xa đưa thị trường đồng vào siêu chu kỳ chính là AI và năng lượng mới.

Đặc biệt, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và việc xây dựng nhanh chóng các trung tâm dữ liệu đã trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng nhu cầu đồng hiện nay. Nhu cầu đồng của AI không chỉ dừng lại ở dây và cáp bên trong trung tâm dữ liệu, mà còn bao gồm các cơ sở phát điện mới, đường dây truyền tải, trạm biến áp, máy biến áp và nâng cấp lưới điện rộng hơn.

Máy chủ hiệu suất cao dùng cho đào tạo AI có thể sử dụng từ 15 đến 30 kg đồng mỗi máy, gấp 3 đến 6 lần máy chủ thông thường. Theo tính toán của ngành, lượng đồng sử dụng cho trung tâm dữ liệu điện toán 1 gigawatt gấp 2,5 lần trung tâm dữ liệu truyền thống, chỉ riêng việc xây dựng cụm sức mạnh tính toán toàn cầu vào năm 2026 đã tăng thêm gần 400.000 tấn nhu cầu đồng, và đến năm 2030, con số này có thể tăng vọt lên mức hàng triệu tấn.

Nhu cầu đồng tăng giá trong dài hạn đã là sự đồng thuận, nhưng gần đây, các yếu tố ngắn hạn bắt đầu chiếm ưu thế. Đặc biệt là năm nay, hàng trăm nghìn tấn đồng đã được vận chuyển đến Mỹ, các nhà giao dịch cố gắng kiếm lời từ giá đồng cao hơn ở Mỹ, nguyên nhân chính là giá đồng tương lai trên Sàn giao dịch kim loại New York (Comex) liên tục ở mức chênh lệch cao hơn.

Theo Bloomberg đưa tin ngày 4 tháng 8, trích dẫn dữ liệu từ nhà cung cấp dịch vụ thông tin tài chính IHS Markit, lượng đồng kim loại cập cảng Mỹ trong tháng 7 năm nay khoảng 200.000 tấn, là lượng nhập khẩu hàng tháng lớn nhất kể từ khi có dữ liệu thống kê vào năm 2014. Nếu tính cả tồn kho ngầm, tổng tồn kho nội địa của Mỹ ước tính đạt 1,4–1,5 triệu tấn, lập kỷ lục trong một thế kỷ.

Hiện thị trường vẫn đang đặt cược vào khả năng Mỹ áp thuế đối với đồng tinh luyện. Đã khoảng hai tháng trôi qua kể từ thời hạn Bộ Thương mại Mỹ dự kiến trình báo cáo về sự cần thiết của thuế quan lên Nhà Trắng, nhưng báo cáo vẫn chưa được công bố, thị trường vẫn đang liên tục định giá khả năng áp thuế nhập khẩu đồng thô.

Chú thích ảnh: Hàng trăm nghìn tấn đồng được vận chuyển đến Mỹ

Nguồn: Bloomberg

Nói cách khác, một lượng lớn đồng giao ngay đang bị rút khỏi thị trường châu Âu và châu Á, tồn kho đồng LME liên tục giảm. Đồng toàn cầu không đột nhiên "biến mất", mà đều được tích trữ ở Mỹ, nguồn cung giao ngay ở các thị trường khác đương nhiên trở nên căng thẳng, giá đồng theo đó tăng cao.

Tuy nhiên, vấn đề lớn hơn nằm ở phía nguồn cung, nguồn cung đồng toàn cầu đang trải qua một đợt "sụp đổ đa tầng" hiếm có. Năm 2026, sản lượng quặng đồng toàn cầu có thể lần đầu tiên sụt giảm trong 10 năm.

Trong nửa đầu năm 2026, tổng sản lượng của 49 doanh nghiệp đồng mẫu toàn cầu đạt 8,196 triệu tấn, giảm 4,3% so với cùng kỳ năm trước, tương đương giảm 371.000 tấn; mức giảm so với cùng kỳ trong quý hai tiếp tục mở rộng lên 4,5%, tình trạng thu hẹp nguồn cung không những không được cải thiện mà còn sâu sắc hơn. Đồng thời, dự báo sản lượng cả năm được điều chỉnh giảm ròng 38.000 tấn, chỉ có 6 trong số 35 doanh nghiệp mẫu tăng chi tiêu vốn.

Tổng sản lượng đồng của 49 doanh nghiệp đồng mẫu này đạt 8,196 triệu tấn, chiếm 72,3% sản lượng đồng mỏ toàn cầu. Ý nghĩa của mức độ bao phủ mẫu này là, đây không phải hiện tượng cục bộ của một khu vực nào đó, mà bao phủ gần ba phần tư nguồn cung đồng mỏ toàn cầu - những "các doanh nghiệp chủ chốt". Việc họ đồng loạt giảm sản lượng có nghĩa là sự thu hẹp nguồn cung ở cấp độ ngành.

Tồi tệ hơn nữa, do ảnh hưởng của bão mùa đông khắc nghiệt và sản xuất mỏ bị cản trở, xuất khẩu đồng của Chile - quốc gia sản xuất đồng lớn nhất thế giới - trong tháng 8 đã giảm xuống mức thấp nhất trong hơn một năm. Trong tháng 7 và tháng 8, mưa lớn, tuyết dày và gió mạnh liên tiếp xảy ra, sản xuất mỏ bị gián đoạn, các cảng cũng thường xuyên ngừng hoạt động. Tình trạng khó khăn trong sản xuất mỏ đồng của Chile cũng đang tạo ra sự hỗ trợ mạnh mẽ cho giá đồng toàn cầu.

Dữ liệu do Ngân hàng Trung ương Chile công bố hôm thứ Hai cho thấy, kim ngạch xuất khẩu đồng tháng 8 đạt 4,62 tỷ USD, giảm 14% so với tháng 7 và giảm 3,2% so với cùng kỳ năm trước, mức thấp nhất kể từ tháng 7 năm 2025.

Đáng chú ý là, sự sụt giảm kim ngạch xuất khẩu diễn ra trong bối cảnh giá đồng tăng mạnh. Giá đồng trung bình tháng 8 năm nay cao hơn 40% so với cùng kỳ năm ngoái. Nói cách khác, mặc dù giá đồng tăng mạnh, nhưng doanh thu xuất khẩu lại giảm, phản ánh khối lượng xuất khẩu đồng thực tế của Chile đã giảm rõ rệt hơn.

Chú thích ảnh: Ảnh hưởng toàn cầu của hiện tượng El Niño

Nguồn: FT

Một mắt xích ẩn giấu hơn là axit sulfuric. Xung đột địa chính trị ở Trung Đông đã cắt đứt vận chuyển lưu huỳnh qua eo biển Hormuz, khiến chi phí công nghệ luyện đồng ướt của Congo (Kinshasa) - vốn phụ thuộc vào axit sulfuric - tăng lên khoảng 7.000 USD/tấn, cao hơn 47% so với cuối năm ngoái. Công suất đồng thủy luyện ở nước ngoài đang đối mặt với sự thu hẹp trên diện rộng. Từ mỏ đến luyện kim đến axit sulfuric, mọi mắt xích trong chuỗi cung ứng đồng đều đồng loạt báo động.

Đồng thời, thời tiết khắc nghiệt cũng đang khuếch đại thêm rủi ro nguồn cung. Đối với các khu vực mỏ đồng ở Nam Mỹ và châu Phi, chiếm khoảng một nửa sản lượng toàn cầu, mưa lớn và lũ lụt do siêu El Niño mang lại đang đe dọa hoạt động khai thác và hậu cần ở Chile và Peru, trong khi hạn hán thiếu nước bắt đầu kìm hãm nguồn cung thủy điện của Congo (Kinshasa) và Zambia.

Antofagasta và Lundin Mining đã lần lượt hạ phạm vi dự báo sản lượng năm 2026 xuống còn 625.000 đến 655.000 tấn và 300.000 đến 325.000 tấn. Dữ liệu của Tổ chức Nghiên cứu Đồng Quốc tế (ICSG) cho thấy, sản lượng quặng đồng toàn cầu trong nửa đầu năm 2026 giảm 1,1% so với cùng kỳ năm trước, trong đó mức giảm tính theo tinh quặng đồng sâu hơn, đạt 2,6%, trong khi sản lượng của các ông lớn trong ngành Codelco và Freeport-McMoRan đều giảm hai con số.

Morgan Stanley cũng đã hạ dự báo tăng trưởng sản lượng trước đó xuống mức cơ bản đi ngang hoặc thậm chí giảm nhẹ - điều này có nghĩa là sản lượng quặng đồng toàn cầu hàng năm có thể lần đầu tiên giảm kể từ năm 2017.

Khi nhu cầu về sức mạnh tính toán và tiêu thụ điện của xe năng lượng mới, lưới điện cao áp và trung tâm dữ liệu AI đan xen và chồng chất, đồng đang chuyển mình từ một loại hàng hóa cơ bản thành nguồn tài nguyên chiến lược nắm giữ huyết mạch của nền kinh tế năng lượng và kỹ thuật số trong tương lai.

Trong ngắn hạn, sản xuất mỏ Chile, chính sách xuất khẩu của Congo (Kinshasa), chính sách thuế quan của Mỹ và biến động tồn kho toàn cầu là những yếu tố quan sát chính; trong trung và dài hạn, các mỏ toàn cầu già cỗi, chu kỳ đưa mỏ mới vào sản xuất kéo dài, cộng với nhu cầu liên tục tăng từ sức mạnh tính toán AI, lưới điện và năng lượng mới, cục diện cân bằng cung cầu đồng thắt chặt có khả năng sẽ tiếp tục.