Nhật Bản đang kéo cả thế giới 'chìm xuống'

Tác giả gốc: Zhao Ying

Nguồn gốc: Wall Street CN

Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản lần đầu tiên vượt 3% trong 30 năm, Viện nghiên cứu Nomura cảnh báo, nguồn gốc của đợt tăng lãi suất dài hạn toàn cầu lần này chính là Nhật Bản, không phải do yếu tố bên ngoài. Rủi ro tài khóa của Nhật Bản và kỳ vọng bình thường hóa chính sách tiền tệ đang lan rộng ra toàn cầu thông qua thị trường trái phiếu, tạo thành mối đe dọa hệ thống đối với cổ phiếu công nghệ, đầu tư AI và thậm chí cả nền kinh tế thực.

Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) kỳ hạn 10 năm trong phiên giao dịch tại thị trường Tokyo đã có lúc vượt 3,0%, lần đầu tiên kể từ tháng 9 năm 1996. Theo Zhuifeng Trading Desk, nhà kinh tế điều hành của Viện nghiên cứu Nomura Takahide Kiuchi trong báo cáo mới nhất chỉ ra rằng, trong năm qua, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm đã tăng tổng cộng khoảng 1,4 điểm phần trăm, trong khi mức tăng của lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm cùng kỳ chỉ bằng khoảng một nửa so với Nhật Bản, điều này cho thấy sự tăng lên của lợi suất trái phiếu Nhật Bản chủ yếu do các yếu tố trong nước thúc đẩy, chứ không phải do sự lan truyền từ thị trường nước ngoài.

Takahide Kiuchi cho rằng, xét về mức lợi suất tuyệt đối, trái phiếu Nhật Bản đã lập mức cao nhất trong 30 năm, trong khi trái phiếu Mỹ chỉ quay trở lại mức cao kể từ tháng 1 năm 2025, lợi suất trái phiếu chính phủ Đức kỳ hạn 10 năm là mức cao nhất kể từ năm 2011, lợi suất trái phiếu chính phủ Anh kỳ hạn 10 năm là mức cao nhất kể từ năm 2008. So sánh tổng thể, Nhật Bản có nhiều khả năng là nguồn gốc thúc đẩy lãi suất dài hạn toàn cầu tăng lên, chứ không phải là người theo sau thụ động. Đồng thời, chính quyền Trump đã bắt đầu can thiệp hiếm hoi vào chính sách kinh tế Nhật Bản, gây áp lực lên Ngân hàng Trung ương Nhật Bản để tăng lãi suất, và gây áp lực lên chính quyền Takaichi để thu hẹp mở rộng tài khóa.

Ba yếu tố thúc đẩy lợi suất trái phiếu Nhật Bản vượt 3%

Theo báo cáo của Viện nghiên cứu Nomura, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm trong tháng 8 đã tiến gần ngưỡng 3%, cuối cùng vào ngày 1 tháng 9 trong phiên đã vượt qua mức số nguyên này, phía sau có ba động lực thúc đẩy.

Thứ nhất, kỳ vọng tăng lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lên. Phát biểu của Chủ tịch Fed Kevin Warsh tại hội nghị thường niên Jackson Hole gần đây đã củng cố kỳ vọng của thị trường về việc Fed sẽ tăng lãi suất tại cuộc họp Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) tháng 9, kéo theo áp lực lên thị trường trái phiếu toàn cầu.

Thứ hai, kỳ vọng tăng lãi suất của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lên. Thị trường phổ biến kỳ vọng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ tăng lãi suất chính sách tại cuộc họp chính sách tiền tệ tháng 9, tiếp tục đẩy lợi suất trái phiếu Nhật Bản lên cao hơn.

Thứ ba, rủi ro mở rộng tài khóa của Nhật Bản gia tăng. Tính đến cuối tháng 8, tổng hạn mức yêu cầu ngân sách kế toán chung cho năm tài khóa 2027 do các bộ ngành Nhật Bản đệ trình cao hơn khoảng 20 nghìn tỷ yên so với ngân sách năm tài khóa 2026, làm gia tăng đáng kể lo ngại của thị trường về tình trạng tài khóa xấu đi của Nhật Bản.

Rủi ro tài khóa là nguyên nhân chính khiến lợi suất tăng

Viện nghiên cứu Nomura đã tiến hành phân tích phân rã nguyên nhân khiến lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm tăng 1,4 điểm phần trăm trong năm qua, kết quả cho thấy, kỳ vọng lạm phát tăng đóng góp khoảng 0,49 điểm phần trăm, thay đổi tỷ lệ nắm giữ trái phiếu Nhật Bản của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đóng góp khoảng 0,08 điểm phần trăm, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng đóng góp khoảng 0,08 điểm phần trăm, thay đổi kỳ vọng lãi suất chính sách thực tế đóng góp khoảng 0,15 điểm phần trăm, trong khi yếu tố "khác" đóng góp lên tới 0,60 điểm phần trăm - hạng mục này được cho là chủ yếu phản ánh phần bù rủi ro do tình trạng tài khóa xấu đi của Nhật Bản.

Điều này có nghĩa là, trong tất cả các yếu tố thúc đẩy lợi suất trái phiếu Nhật Bản tăng lên, phần bù rủi ro tài khóa là hạng mục đóng góp đơn lẻ lớn nhất, vượt xa ảnh hưởng của kỳ vọng lạm phát và kỳ vọng chính sách tiền tệ.

Takahide Kiuchi chỉ ra rằng, lãi suất dài hạn tăng lên không phải lúc nào cũng là "điều xấu" - nếu xuất phát từ tiềm năng tăng trưởng kinh tế được nâng cao hoặc kỳ vọng lạm phát tăng lên, lãi suất thực tế chưa chắc đã tăng theo, tác động tiêu cực đến nền kinh tế là hạn chế. Nhưng nếu sự tăng lên chủ yếu xuất phát từ rủi ro tài khóa, thì thường tạo ra tác động tiêu cực thực chất đến hoạt động kinh tế, và cú sốc này thường trễ hơn và khó nhận biết hơn so với sự tăng lên của lãi suất ngắn hạn.

Chính quyền Trump hiếm hoi can thiệp vào chính sách kinh tế Nhật Bản

Chính quyền Trump đã bắt đầu can thiệp vào chính sách kinh tế Nhật Bản theo cách bất thường. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Bessent tại hội nghị Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương G20 gần đây đã nói rõ với Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Katayama Satsuki và Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản Ueda Kazuo rằng, Nhật Bản cần truyền đạt rõ ràng lộ trình bền vững tài khóa và kế hoạch tăng lãi suất.

Trước đó, Bessent sau khi kết thúc can thiệp ngoại hối chung Nhật-Mỹ vào cuối tháng 7 đã công khai bày tỏ kỳ vọng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lãi suất. Viện nghiên cứu Nomura cho rằng, logic đằng sau động thái này của chính quyền Trump nằm ở chỗ: Đồng yên tiếp tục mất giá và giá trái phiếu Nhật Bản giảm (lợi suất tăng) có thể gây ra cú sốc tiêu cực đến thị trường Mỹ và thậm chí toàn cầu, do đó Washington đang tìm cách can thiệp chủ động hơn vào hướng đi chính sách kinh tế của Nhật Bản, thúc đẩy Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lãi suất và khiến chính quyền Takaichi thu hẹp lập trường mở rộng tài khóa.

Báo cáo chỉ ra rằng, nếu chính quyền Takaichi dần điều chỉnh lập trường chính sách tài khóa tích cực của mình, rủi ro tài khóa xấu đi của Nhật Bản sẽ giảm xuống, áp lực tăng lên lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm cũng sẽ theo đó giảm bớt.

Lợi suất trái phiếu Nhật Bản tăng có thể châm ngòi biến động thị trường tài chính toàn cầu và làm nguội cơn sốt AI

Viện nghiên cứu Nomura cảnh báo, sự tăng lên của lãi suất dài hạn toàn cầu với tâm chấn là Nhật Bản, tác động tiềm ẩn đến nền kinh tế và hệ thống tài chính không thể xem nhẹ.

Từ tầm vĩ mô, lãi suất dài hạn tăng lên sẽ đẩy chi phí trả lãi của các chính phủ lên cao, có thể gây ra vòng xoáy tiêu cực "tài khóa xấu đi - lợi suất tăng", đồng thời làm giảm giá trị thị trường của trái phiếu trong danh mục tài sản của các tổ chức tài chính, làm lung lay sự ổn định bảng cân đối kế toán của họ. Ngoài ra, lãi suất tăng còn tạo áp lực lên giá các tài sản rủi ro như bất động sản và cổ phiếu.

Đặc biệt đáng chú ý là cổ phiếu công nghệ và liên quan đến AI. Loại tài sản này đặc biệt nhạy cảm với việc lãi suất tăng. Takahide Kiuchi trong báo cáo chỉ ra rằng, nếu sự tăng lên của lãi suất dài hạn với Nhật Bản là trung tâm tiếp tục diễn ra, có thể kích hoạt sự hạ nhiệt của cơn sốt AI trên thị trường chứng khoán. Việc giá cổ phiếu liên quan đến AI giảm xuống sẽ tiếp tục làm suy yếu khả năng huy động vốn đầu tư quy mô lớn của các doanh nghiệp liên quan thông qua phát hành cổ phiếu hoặc nợ, từ đó đạp phanh đối với việc mở rộng đầu tư tài sản vật chất vào cơ sở hạ tầng AI.

"Điều này có thể không chỉ là sự hạ nhiệt dần dần của hoạt động kinh tế toàn cầu, mà có khả năng gây ra sự giảm tốc kinh tế đột ngột," báo cáo viết. Viện nghiên cứu Nomura cho rằng, điều này ở một mức độ nào đó cũng giải thích tại sao chính quyền Trump lựa chọn hành động can thiệp trực tiếp hiếm hoi, thúc giục Nhật Bản tránh xa lộ trình chính sách có thể tiếp tục làm đồng yên mất giá và đẩy lãi suất dài hạn lên cao hơn.