Từ trợ giảng NYU đến vị trí trung tâm Nhà Trắng, nhà sáng lập Chainlink chưa từng đi đường tắt

Ngày 19 tháng 8, tại Hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo công nghệ tại Nhà Trắng, nhà sáng lập Chainlink Sergey Nazarov đứng cạnh Trump, phát biểu về tác động của token hóa đối với nền kinh tế Mỹ, với sự hiện diện của Chủ tịch SEC và CFTC. Sức nặng trên sân khấu là điều không cần bàn cãi.

So với những nhân vật kỳ quái trong giới, con đường trưởng thành của Nazarov có vẻ gần gũi hơn với cuộc sống của người bình thường. Anh cho chúng ta thấy một sinh viên khối ngành nhân văn, không có xuất thân mạnh mẽ cũng không có nền tảng kỹ thuật đỉnh cao, đã từng bước tiến đến vị trí cốt lõi của ngành thông qua sự kiên trì, thử nghiệm và điều chỉnh. Nếu bạn đang băn khoăn về tương lai và quan tâm đến công nghệ oracle, hãy cùng tìm hiểu.

Một cậu bé người Nga thích tháo đồ

Năm 1986, Nazarov sinh ra tại Liên Xô, cha mẹ đều là kỹ sư. Lần đầu tiên cậu ngồi trước bàn phím là khi mới 5 tuổi. Dù cuối cùng không theo con đường kỹ thuật, nhưng ít nhiều chịu ảnh hưởng từ gia đình, anh đã học được cách hiểu các vấn đề kỹ thuật và cách hợp tác hiệu quả với các kỹ sư. Thời thơ ấu, Nazarov còn mê một việc: tháo đồ ra rồi lắp lại, tivi và máy hút bụi trong nhà đều trở thành đồ chơi của cậu. Có lẽ chính trong quá trình thực hành này, triết lý sống "tháo gỡ vấn đề phức tạp, đưa ra giải pháp" đã gieo mầm trong lòng anh.

Đầu những năm 90, Liên Xô biến động. Nhiều viện nghiên cứu quốc gia và đơn vị kỹ sư lần lượt giải thể, công việc ổn định mà người ta tưởng có thể làm cả đời bỗng chốc tan vỡ, giá cả hoàn toàn mất kiểm soát. Trong bối cảnh thời đại đó, di cư trở thành lựa chọn chung của giới kỹ sư và trí thức — gia đình Nazarov di cư đến New York. Nhiều năm sau, Stani Kulechov, nhà sáng lập Aave, người có nhiều giao thoa với anh trong lĩnh vực DeFi và RWA, cùng gia đình chuyển từ Estonia đến Helsinki, Phần Lan. Xuất phát điểm của hai người ở một mức độ nào đó có cùng bối cảnh thời đại.

Gặp được quý nhân thay đổi cuộc đời

Giống như hầu hết các gia đình coi trọng giáo dục, cha mẹ Nazarov cũng coi trọng việc bồi dưỡng phẩm chất. Năm 2007, Sergey Nazarov tốt nghiệp Đại học New York, chuyên ngành triết học và quản lý. Không lâu sau khi tốt nghiệp, anh bước vào giới đầu tư và khởi nghiệp, ông chủ là Lawrence Lenihan, người có ảnh hưởng sâu sắc đến anh.

Lenihan không phải là giáo sư truyền thống chỉ tập trung nghiên cứu học thuật, mà là người thực hành đạt được thành tựu nhất định trong ngành rồi được trường đại học mời làm giáo sư thỉnh giảng. Sự nghiệp của ông bắt đầu tại IBM, năm 1996 bắt đầu khởi nghiệp, tham gia thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm Pequot Ventures, sau này phát triển thành FirstMark Capital — tổ chức này thuộc nhóm trên của tầng đầu trong giới đầu tư mạo hiểm New York, từng đầu tư vào Pinterest, Shopify, Riot Games (sau được Tencent mua lại với giá 400 triệu USD) và các dự án khác.

Sau khi tốt nghiệp, Nazarov gia nhập FirstMark Capital do Lenihan điều hành, từ vị trí cơ bản dần trưởng thành thành nhà phân tích, chính thức bước vào giới đầu tư mạo hiểm cốt lõi của New York; đồng thời, khoảng năm 2010, anh cũng làm trợ giảng cho khóa học khởi nghiệp công nghệ do Lenihan mở tại Trường Kinh doanh Stern thuộc Đại học New York. Từ hồ sơ công khai, Nazarov rất có thể được Lenihan đánh giá cao trong thời gian này, từ đó có được không gian phát triển lớn hơn — nhưng Lenihan cũng không phải kiểu cung cấp tài nguyên một cách vô tội vạ, từ thực tập cơ bản đến nhà phân tích, Nazarov rõ ràng đã trải qua thử thách và tích lũy, từng bước được công nhận rồi mới có sân khấu lớn hơn.

Muốn khởi nghiệp, trước tiên hãy quan sát

Quý nhân giúp đỡ dĩ nhiên quan trọng, nhưng Nazarov cũng hiểu sâu sắc đạo lý tự lực tự cường. Trong thời gian làm việc tại FirstMark, anh bắt đầu khởi nghiệp lần đầu: thành lập một công ty nhỏ tương tự Airbnb tên là ExistLocal Inc., giúp người dùng muốn trải nghiệm du lịch trải nghiệm sâu New York tìm được cá nhân sẵn sàng cung cấp dịch vụ, kết nối hai bên, tức là một nền tảng P2P trải nghiệm địa phương. Lần khởi nghiệp này tương đối không có gì nổi bật, chủ yếu là một lần thử nghiệm rèn luyện, nhưng cũng giúp Nazarov tích lũy dũng khí và kinh nghiệm khởi nghiệp.

Sau một thời gian khởi nghiệp bán thời gian, Nazarov từ chức tại FirstMark Capital, bắt đầu toàn tâm toàn ý khởi nghiệp. Anh hướng ánh mắt trở lại quê hương Nga, thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm QED Capital, cố gắng mang toàn bộ phương pháp học được từ giới đầu tư mạo hiểm New York — "cách sàng lọc dự án, cách đồng hành cùng nhà sáng lập mài giũa định hướng, cách tham gia quyết định của hội đồng quản trị" — đến với các đội ngũ công nghệ Nga còn non trẻ, đi theo con đường tương đối ôn hòa, thân thiện hơn với nhà sáng lập, thay vì như VC truyền thống chỉ theo đuổi quyền kiểm soát.

Đáng tiếc là lý tưởng cải cách đầu tư mạo hiểm công nghệ của Nazarov không để lại nhiều thành quả đầu tư công khai có thể tra cứu. Nhưng căn nguyên có lẽ không phải nỗ lực của anh thất bại, mà là trong quá trình ngày ngày xem dự án của người khác, trong lòng anh đã chứa sẵn một vấn đề kỹ thuật cụ thể — càng xem nhiều, càng phát hiện không ai làm, thế là tự mình tham gia, tự mình dấn thân.

Từ đầu tư cho người khác, đến giải quyết vấn đề của chính mình

Đáng nói là, ngay từ thời QED Capital, doanh nhân luôn làm nhiều việc cùng lúc này còn thuê máy đào sử dụng GPU để đào Bitcoin, và thu nhập khá cao — hợp đồng thuê ba tháng, tuần đầu tiên đã hoàn vốn. Có thể nói, sự quan tâm của Nazarov đối với ngành tiền mã hóa sớm hơn nhiều người tưởng tượng.

Khoảng năm 2014, Nazarov điều chỉnh hướng khởi nghiệp, trở lại New York, trong vòng một năm thử ba hướng: đầu tiên thử ngắn hạn dự án email phi tập trung CryptaMail, nhanh chóng chuyển sang Secure Asset Exchange (SAE), sau đó thành lập SmartContract — tiền thân của Chainlink.

Trong ba dự án này, CryptaMail chỉ là một khám phá ngắn ngủi, trọng tâm nằm ở Secure Asset Exchange và SmartContract. Hai dự án này có cùng một đồng sáng lập — Steve Ellis. Ellis cũng tốt nghiệp Đại học New York, nhận bằng khoa học máy tính năm 2010, coi như là đàn em của Nazarov. Sau khi tốt nghiệp, anh làm kỹ sư phần mềm tại Pivotal Labs, tập trung phát triển hệ thống tự động hóa thanh toán — điều này có mạch nối với mạng lưới oracle sau này có thể tự động thanh toán, tự động kích hoạt chi trả. Năm 2014, Ellis và Nazarov nhanh chóng hợp tác, một người phụ trách kỹ thuật làm CTO, một người làm CEO, sự phân công này kéo dài đến tận hôm nay.

Một hình thức sơ khai của DeFi xuất hiện quá sớm

Nếu ví hai dự án khởi nghiệp như hai đứa con của họ, thì đứa lớn Secure Asset Exchange ở một mức độ nào đó là điển hình của việc ý tưởng đi quá sớm, thị trường chưa sẵn sàng. Nhưng hiểu được Secure Asset Exchange, sẽ hiểu rõ hơn tư duy sau này của Nazarov, cũng như hiểu rõ hơn về RWA và DeFi.

Năm 2014, Ethereum vẫn đang trong giai đoạn ý tưởng và chuẩn bị của Vitalik (chính thức ra mắt năm 2015), trên thị trường có một chuỗi có chức năng tương đối giống tên là Nxt. Mục tiêu của Secure Asset Exchange là giúp người dùng không cần tải client Nxt, có thể trực tiếp dùng BTC trong tay để mua tài sản số trên chuỗi Nxt. Hơn nữa, những tài sản này có thể được thiết kế thành các hợp đồng trên chuỗi tương tự "quyền chủ nợ mã hóa", "cổ phiếu mã hóa" hoặc các cơ chế phân phối lợi nhuận tự động khác, người dùng có thể tự động nhận lợi nhuận theo quy tắc đã thỏa thuận trước.

Nhìn từ hôm nay, ý tưởng này giống như sự kết hợp của DeFi, RWA và chứng khoán hóa trên chuỗi; nhưng vào năm 2014, nó đối mặt với vấn đề khó xử: tài sản trên chuỗi chưa đủ nhiều, chưa đủ chất lượng, người dùng thà giữ BTC cho chắc. Thứ hai, hệ sinh thái Nxt cũng còn quá sớm, nhà phát triển và người dùng đều chưa đủ nhiều, khó hình thành hiệu ứng mạng. Nhiều nguyên nhân chồng chất, đầu năm 2016, Secure Asset Exchange duy trì được khoảng một năm rưỡi tuyên bố đóng cửa.

Vấn đề thực sự: làm sao kết nối dữ liệu tốt

So với Secure Asset Exchange, SmartContract thành lập muộn hơn vài tháng dường như ngay từ đầu đã tìm đúng hướng. Nó nhận được vòng gọi vốn hạt giống do Underscore VC dẫn đầu, Data Collective tham gia, số tiền này đủ để đội ngũ vận hành trong thời gian dài.

Khi đó, Ellis và Nazarov đã bắt đầu viết hợp đồng thông minh cho các tổ chức tài chính lớn và công ty bảo hiểm, nhưng trong quá trình bàn giao liên tục gặp một vấn đề: hợp đồng nội bộ làm sao kết nối dữ liệu bên ngoài và API? Họ phát hiện khoảng trống thị trường này, dần chuyển trọng tâm công việc sang oracle truyền tải thông tin bên ngoài.

Nhưng công nghệ nền tảng của oracle đại thể giống nhau, làm sao để có được sự tin tưởng của ngân hàng? Cách họ nghĩ ra là: tham gia cuộc thi, giành lấy tấm vé vào cửa khó nhất của thế giới tài chính truyền thống. Năm 2016, SmartContract tham gia Industry Challenge do Innotribe thuộc SWIFT tổ chức — đây là cuộc thi công khai dành cho các công ty fintech toàn ngành, tập trung vào cách dùng blockchain cải tạo quản lý vòng đời chứng khoán.

SmartContract cuối cùng giành chiến thắng, và được mời chia sẻ tại hội nghị thường niên Sibos của SWIFT, trình bày một giải pháp vòng đời trái phiếu tự động dựa trên hợp đồng thông minh.

Năm tiếp theo, tức hội nghị Sibos 2017, Nazarov lại dẫn đội tham gia, thực hiện một buổi trình diễn trực tiếp tiến thêm một bước: dùng oracle đưa dữ liệu lãi suất LIBOR bên ngoài vào hợp đồng thông minh, tự động tính lãi của một trái phiếu, rồi tạo thông điệp đạt chuẩn ISO 20022, gửi lệnh thanh toán qua mạng lưới SWIFT. Đây cũng được coi là khởi điểm của mối quan hệ hợp tác giữa Chainlink và SWIFT, nhiều năm sau đó, Nazarov liên tục tham gia hội nghị Sibos, Chainlink cũng dần trở thành một trong những đối tác quan trọng nhất của ngành ngân hàng.

Thậm chí có thể nói, nếu một ngày ngành tiền mã hóa bị chứng minh là giả thuyết sai, loại dịch vụ mà Chainlink cung cấp vẫn là thứ các tổ chức tài chính lớn cần — vì nó giải quyết không chỉ vấn đề trao đổi thông tin giữa on-chain và off-chain, mà còn có thể tăng tốc độ thanh toán. Thanh toán trong hệ thống truyền thống cần trải qua nhiều khâu trung gian xác nhận từng lớp: ngân hàng khởi tạo, ngân hàng lưu ký, trung tâm thanh toán bù trừ, ngân hàng lưu ký đối tác, ngân hàng đối tác, mỗi khâu đều phải ghi sổ, đối chiếu, xác nhận riêng, nhiều khâu chỉ xử lý theo lô vào khung giờ cố định trong ngày làm việc. Còn sau khi đưa mạng lưới oracle vào, nhiều nút có thể đồng bộ đọc, đối chiếu dữ liệu lẫn nhau, xác nhận không sai sót rồi đồng thời đẩy lệnh thanh toán, không còn bị giới hạn bởi giờ làm việc của ngân hàng.

Ngày nay, Chainlink đã thiết lập hợp tác công khai với SWIFT, DTCC (Tổ chức Lưu ký và Thanh toán bù trừ Chứng khoán Mỹ), Euroclear (một trong những hạ tầng chứng khoán lớn nhất châu Âu), Clearstream (hạ tầng chứng khoán thuộc hệ thống Deutsche Börse), Citigroup, JPMorgan và hàng loạt tổ chức tài chính lớn khác.

Lời bạt

Viết xong nửa chặng đầu của Nazarov, điều truyền cảm hứng nhất với tôi không phải khái niệm "oracle" quan trọng thế nào, mà là con đường anh chọn, ở mức độ lớn, có thể tái hiện:

Trước tiên bước vào một môi trường đủ tốt — có thể là trường học, cũng có thể là công ty, còn có thể là cộng đồng. Nghiêm túc làm tốt việc trước mắt, được công nhận, từ đó có quý nhân sẵn lòng giúp đỡ, rồi mượn lực bước lên nền tảng lớn hơn.

Trong quá trình này, bản thân không ngừng tích lũy, không ngừng thử sai, dù như ExistLocal, QED Capital, CryptaMail, Secure Asset Exchange, đã nộp không ít "học phí", cũng có thể từ đó tìm ra nhu cầu thực sự của thị trường, tìm ra hướng mình muốn bám rễ.

Sau khi tìm được hướng, thông qua cuộc thi thực chất, giành lấy tấm vé được ngành công nhận, rồi mười năm như một ngày kiên trì, giải quyết vấn đề thực sự của người trong ngành, thay vì dồn sức vào kể chuyện, tạo khái niệm, làm marketing.

Đây đại khái cũng là lý do tôi luôn giữ niềm tin với ngành. Dù có nhiều người bi quan, có nhiều người lợi dụng tình thế, nhưng luôn có người ở đây cống hiến tuổi trẻ và trí tuệ, cố gắng giải quyết từng vấn đề thực tế.

Và Nazarov, chỉ là một trong số đó.