Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản chạm đỉnh 30 năm, thị trường toàn cầu đối mặt rủi ro gỡ bỏ 'giao dịch chênh lệch lãi suất đồng yên'

Tác giả gốc: Long Nguyệt

Nguồn gốc: Wallstreetcn

Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm tuần này vượt 3%, lập mức cao mới trong gần 30 năm, hiệu ứng dây chuyền từ đó đang lan rộng ra toàn cầu.

Việc vượt ngưỡng quan trọng này, cùng với đồng yên tiếp tục suy yếu và kỳ vọng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lãi suất gia tăng, khiến thị trường lo ngại về khả năng gỡ bỏ quy mô lớn 'giao dịch chênh lệch lãi suất đồng yên' (yen carry trade) tăng vọt. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã cảnh báo công khai, nếu thị trường đồng yên biến động hỗn loạn, có thể gây ra tình trạng thanh lý bắt buộc, từ đó tác động đến thị trường toàn cầu và cuối cùng đẩy chi phí vay của các hộ gia đình và doanh nghiệp Mỹ lên cao.

Hiện tại, thị trường đã định giá đầy đủ việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ tăng lãi suất 25 điểm cơ bản vào tháng 9 — nhịp độ này quyết liệt hơn nhiều so với gợi ý đầu năm của ngân hàng trung ương.

Vì sao lợi suất vượt 3% vào thời điểm này?

Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm hôm thứ Ba vượt 3%, lần đầu tiên kể từ tháng 9 năm 1996.

Diễn biến này không phải sự kiện đơn lẻ. Thị trường trái phiếu toàn cầu chịu áp lực chung, nhà đầu tư đang hiệu chỉnh lại kỳ vọng lạm phát và dự đoán các ngân hàng trung ương lớn sẽ tiếp tục tăng lãi suất. Nhưng các nhà giao dịch và kinh tế gia cho rằng, tình hình Nhật Bản đặc biệt đáng chú ý.

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã kết thúc chính sách siêu nới lỏng kéo dài hàng thập kỷ, thị trường kỳ vọng rộng rãi lãi suất chính sách chủ chốt sẽ tiếp tục tăng từ mức 1% hiện tại. Đồng thời, đồng yên tiếp tục suy yếu, lạm phát tiếp tục tăng, càng tạo áp lực buộc ngân hàng trung ương phải tăng lãi suất nhanh hơn.

Chính sách cũng đang gây áp lực. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nói rõ, ông kỳ vọng Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản Kazuo Ueda sẽ tăng lãi suất sớm nhất trong tháng này. Còn chính phủ của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi công khai ủng hộ mở rộng kích thích tài khóa, điều này khiến nhà đầu tư lo ngại về sự ổn định tài khóa của Nhật Bản, cũng là một phần nguyên nhân khiến đồng yên suy yếu và lợi suất trái phiếu chính phủ tăng.

Giao dịch chênh lệch lãi suất: quy mô bao nhiêu, rủi ro cao đến đâu?

Logic của 'giao dịch chênh lệch lãi suất đồng yên' đơn giản và trực tiếp: vay đồng yên lãi suất thấp, mua tài sản lợi suất cao.

Chiến lược này thịnh hành trong thời gian dài Nhật Bản duy trì lãi suất siêu thấp. Hai năm trước, khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản nâng lãi suất chính sách lên 0,25%, thị trường từng biến động dữ dội, được cho là do việc gỡ bỏ đột ngột giao dịch chênh lệch lãi suất.

Theo báo Financial Times của Anh, các nhà phân tích chỉ ra rằng, từ năm 2024 đến nay, quy mô tích lũy vị thế giao dịch chênh lệch lãi suất khá đáng kể. Nhà phân tích ngoại hối của Citigroup Osamu Takashima chỉ ra: "Các quỹ phòng hộ và nhà đầu tư ngắn hạn khác vẫn đang bán khống đồng yên so với đô la Mỹ, đồng thời mua vào các đồng tiền lợi suất cao như peso Mexico."

Các nhà phân tích của Capital Economics dẫn dữ liệu cho biết, đầu tháng 8 năm nay, dư nợ cho vay chưa thanh toán của cư dân Nhật Bản đối với người vay nước ngoài đã vượt đỉnh năm 2024; quy mô cho vay của các chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Tokyo cho trụ sở chính cũng đạt mức cao nhất kể từ khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Khảo sát mới nhất của Bank of America về các nhà quản lý quỹ toàn cầu cho thấy, 'bán khống đồng yên' vẫn là một trong ba giao dịch phổ biến nhất toàn cầu.

Tuy nhiên, đa số nhà phân tích cho rằng, rủi ro gỡ bỏ giao dịch chênh lệch lãi suất quy mô lớn, đột ngột hiện vẫn trong tầm kiểm soát. Chiến lược gia ngoại hối trưởng của Goldman Sachs Kamakshya Trivedi cho biết, giao dịch chênh lệch lãi suất tài trợ bằng đồng yên năm nay bền vững hơn so với thời kỳ can thiệp năm 2024, 'gỡ bỏ cấu trúc' cần đi kèm với việc nhà đầu tư Nhật Bản hồi hương quy mô lớn vốn từ tài sản nước ngoài. Ông bổ sung: "Hiện tại, dữ liệu dòng vốn đầu tư danh mục chính thức hầu như không có dấu hiệu cho thấy sự luân chuyển này đã xảy ra."

Trưởng bộ phận chiến lược ngoại hối toàn cầu của Morgan Stanley James Lord cũng cho biết, nhà đầu tư Nhật Bản vẫn đang mua lượng lớn tài sản Mỹ, "chúng tôi chưa thấy dòng vốn đáng kể của nhà đầu tư Nhật Bản quay trở lại tài sản trong nước."

Trái phiếu Mỹ và thị trường toàn cầu: Nhật Bản là chủ nợ nước ngoài lớn nhất

Nhật Bản là quốc gia nắm giữ trái phiếu chính phủ Mỹ lớn nhất ở nước ngoài, quy mô nắm giữ vượt 1 nghìn tỷ đô la Mỹ, phần lớn do các tổ chức tài chính nắm giữ.

Khi lợi suất trong nước Nhật Bản tăng, thị trường lo ngại các quỹ hưu trí lớn và công ty bảo hiểm nhân thọ Nhật Bản — những tổ chức đã tích lũy khoản lỗ trên sổ sách hàng trăm tỷ đô la Mỹ từ danh mục trái phiếu — có thể điều chỉnh chiến lược đầu tư, chuyển vốn từ nước ngoài về trong nước.

Chiến lược gia lãi suất của Nomura Naka Matsuzawa cho biết, cuộc đấu giá trái phiếu chính phủ kỳ hạn 30 năm của chính phủ Nhật Bản hôm thứ Năm sẽ là tín hiệu quan trọng để quan sát liệu xu hướng này đã khởi động hay chưa. "Nếu các công ty bảo hiểm nhân thọ tham gia tích cực vào đấu giá trái phiếu chính phủ, rất dễ khiến thị trường đồn đoán rằng một phần vốn đang từ nước ngoài chảy về tài sản Nhật Bản."

Takashima của Citigroup thì chỉ ra, các công ty bảo hiểm nhân thọ vẫn đang chờ lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 20 năm tăng lên 2,5% đến 3%, nhưng hiện vẫn chưa tham gia quy mô lớn vì lo ngại giá có thể giảm thêm. "Nếu họ cho rằng rủi ro giảm giá đã đạt đỉnh, chúng ta có thể thấy dòng vốn dịch chuyển quy mô lớn hơn."

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản: tăng lãi suất tháng 9 gần như chắc chắn, tháng 10 có thể lại ra tay?

Thị trường hiện đã định giá đầy đủ việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ tăng lãi suất 25 điểm cơ bản vào tháng 9, nhịp độ này quyết liệt hơn nhiều so với gợi ý đầu năm của ngân hàng trung ương.

Các nhà kinh tế cho rằng, lần tăng lãi suất này của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản một phần nhằm phối hợp với nỗ lực chung của chính phủ Nhật Bản để hỗ trợ đồng yên.

Đáng chú ý hơn, một số người bắt đầu đặt cược vào khả năng tăng lãi suất lần nữa vào tháng 10. Thành viên diều hâu của Ủy ban Chính sách Ngân hàng Trung ương Nhật Bản Hajime Takata hôm thứ Tư phát biểu rằng, mức tăng 25 điểm cơ bản "không phải là điều chắc chắn", và nhấn mạnh "môi trường đã thay đổi". Cùng ngày, Kazuo Ueda cho biết, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ thảo luận về lãi suất tại tất cả các cuộc họp sau đó.

Dù vậy, đồng yên vẫn yếu, hiện dao động quanh mức 160 yên đổi 1 đô la Mỹ. Sự can thiệp chung của chính quyền Nhật Bản và Mỹ vào tháng 7 và tháng 8 từng đẩy đồng yên tăng mạnh, nhưng hơn một nửa mức tăng đã bị xóa bỏ. Các nhà phân tích một phần cho rằng đồng yên tiếp tục suy yếu là do thị trường chứng khoán tăng — nhà đầu tư cổ phiếu nước ngoài thường phòng hộ rủi ro tỷ giá bằng cách bán khống đồng yên, khi thị trường chứng khoán tăng bị buộc phải gia tăng vị thế bán khống.