Xung đột Mỹ-Iran ở eo biển Hormuz đẩy giá dầu vượt 90 USD: Chứng khoán toàn cầu lao dốc, kỳ vọng Fed tăng lãi suất bùng phát trở lại

Tổng quan

Khi cuộc đối đầu địa chính trị-quân sự tại tuyến đường năng lượng trọng yếu của Trung Đông leo thang đột ngột, thị trường tài chính toàn cầu đã chứng kiến làn sóng biến động mạnh và bán tháo trên diện rộng vào đầu tuần trước. Theo thông báo quân sự chính thức do Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM) công bố, quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc tấn công chính xác vào hai bãi phóng tên lửa và bãi rải thủy lôi của Iran tại đảo Larak, vị trí trọng yếu ở phía bắc eo biển Hormuz, phá vỡ giai đoạn tương đối yên ắng về địa chính trị kéo dài nhiều tuần. Ngay sau đó, quân đội Iran đã tiến hành trả đũa quân sự tương xứng, phóng nhiều tên lửa đạn đạo vào căn cứ quân sự của Mỹ tại Jordan. Sự tái bùng phát xung đột quân sự nhanh chóng khơi dậy lo ngại về an ninh của giới đầu tư toàn cầu đối với eo biển Hormuz, nơi đảm nhận khoảng một phần năm vận chuyển dầu thô bằng đường biển toàn cầu, đẩy giá dầu thô Brent kỳ hạn tăng vọt trong ngày vượt ngưỡng 90,5 USD, trong khi giá dầu thô WTI của Mỹ đồng loạt leo lên mức cao 85,5 USD. Cú sốc giá dầu cực đoan đã trực tiếp đảo ngược kỳ vọng hạ nhiệt lạm phát vĩ mô. Theo định giá các công cụ phái sinh lãi suất được Reuters theo dõi, xác suất ngụ ý về việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) nối lại tăng lãi suất hoặc áp dụng lập trường cực kỳ diều hâu tại cuộc họp chính sách tháng 9 đã nhanh chóng tăng lên khoảng 57%. Dưới sức ép kép từ lạm phát năng lượng phục hồi và lãi suất phi rủi ro chuẩn tăng cao, thị trường chứng khoán toàn cầu chịu sức ép định giá, hợp đồng tương lai ba chỉ số chính của chứng khoán Mỹ đồng loạt mở cửa giảm điểm, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm chuẩn tiếp tục tăng, còn các chỉ số cổ phiếu công nghệ chủ chốt của châu Á-Thái Bình Dương cũng đồng loạt lao dốc.

Điểm chính

Cuộc đối đầu địa chính trị-quân sự phá vỡ sự yên ắng mong manh, cuộc không kích của Mỹ vào bãi phóng trên đảo Larak và đòn phản công bằng tên lửa đạn đạo của Iran nhằm vào căn cứ Mỹ tại Jordan đã trực tiếp đặt tuyến vận tải năng lượng toàn cầu vào bờ vực chiến tranh, lưu lượng hàng hải qua eo biển Hormuz cuối tuần nhanh chóng giảm xuống mức cực thấp so với ngày thường.

Giá dầu thô chuẩn bứt phá dữ dội khỏi vùng kháng cự then chốt, dầu Brent đứng trên 90,5 USD/thùng, dầu WTI vượt 85,5 USD, phần bù rủi ro gián đoạn nguồn cung năng lượng nhanh chóng được phản ánh đầy đủ vào các mô hình định giá hàng hóa toàn cầu.

Kỳ vọng Fed tăng lãi suất tháng 9 tăng lên 57%, chi phí mua năng lượng tăng cao và nguy cơ vòng xoáy lạm phát thứ cấp khiến các tổ chức Phố Wall nhanh chóng đánh giá lại lộ trình cắt giảm lãi suất, việc định giá lại chính sách tiền tệ thắt chặt trên thị trường hoán đổi lãi suất trực tiếp đẩy mặt bằng lãi suất chiết khấu toàn cầu lên cao.

Tài sản rủi ro trên các thị trường đối mặt với làn sóng bán tháo không phân biệt, từ hợp đồng tương lai S&P 500 của Mỹ đến chuỗi cung ứng bán dẫn châu Á-Thái Bình Dương, cổ phiếu tăng trưởng định giá cao chịu sức ép nén bội số định giá nghiêm trọng dưới tác động của lợi suất phi rủi ro tăng vọt và lo ngại lạm phát đình trệ chuỗi cung ứng.

Biến động hàng hóa lan sang tài sản số và thị trường ngoại hối, sự mạnh lên theo giai đoạn của chỉ số đô la Mỹ do cú sốc giá năng lượng gây ra đã rút thanh khoản ngoài khơi toàn cầu, thúc đẩy dòng tiền trú ẩn tái phân bổ nhanh chóng giữa trái phiếu chính phủ, dầu thô vật chất và các tài sản trú ẩn an toàn.

Xung đột địa chính trị leo thang đột ngột: Cuộc tấn công quân sự đảo Larak và khủng hoảng vận tải eo biển Hormuz

Sau nhiều tháng giằng co cục bộ, tình hình địa chính trị Trung Đông đã vượt qua lằn ranh đỏ nhạy cảm về giao tranh quân sự trực tiếp vào cuối tuần.

Mỹ tấn công chính xác bãi phóng đảo Larak và Iran phản công

Theo tuyên bố công khai của Bộ Quốc phòng Mỹ và quân đội, sau khi phát hiện Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo có ý định rải thủy lôi và triển khai bệ phóng tên lửa chống hạm trên tuyến hàng hải eo biển Hormuz, quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc không kích phẫu thuật nhằm vào các mục tiêu trên đảo Larak. Đây là lần đầu tiên kể từ cuối tháng 7, quân đội Mỹ công khai xác nhận tấn công trực tiếp vào các cơ sở quân sự trong phạm vi lãnh thổ Iran. Sau đó, truyền thông chính thức Iran xác nhận các cơ sở quân sự bị hư hại và tuyên bố sẽ đáp trả nghiêm khắc. Vài giờ sau, Iran phóng tên lửa đạn đạo vào căn cứ không quân Mỹ tại Jordan. Dù phần lớn bị hệ thống phòng không đánh chặn, thực tế giao tranh trực tiếp đã hoàn toàn phá vỡ kỳ vọng hạ nhiệt từ các nỗ lực ngoại giao trước đó.

Lưu lượng hàng hải qua eo biển Hormuz giảm mạnh và phần bù rủi ro dầu thô tăng vọt

Eo biển Hormuz là cổ họng vận tải năng lượng quan trọng nhất toàn cầu, mỗi ngày đảm nhận vận chuyển từ 6 đến 8 triệu thùng dầu thô cùng lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng. Theo dữ liệu từ Văn phòng Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh và các cơ quan giám sát vận tải biển quốc tế, sau khi xảy ra các cuộc tấn công quân sự, số lượng tàu chở hàng hóa cỡ lớn có thể quan sát được đi qua eo biển này vào cuối tuần đã giảm mạnh xuống chỉ còn khoảng 5 tàu mỗi ngày. Các hãng vận tải biển lớn và các nhà giao dịch năng lượng đa quốc gia, do lo ngại về các cuộc tấn công chính xác và rủi ro thủy lôi, đã lần lượt tạm dừng hoặc đánh giá lại kế hoạch điều phối tuyến vịnh Ba Tư. Phí bảo hiểm vận tải biển tăng theo cấp số nhân cùng độ trễ vật lý tiềm tàng khi tàu phải đi vòng đã trực tiếp tạo nên phần bù rủi ro địa chính trị cực cao trên bảng giá hàng hóa.

Chuỗi lan truyền khi dầu thô vượt 90 USD: Lạm phát bùng phát trở lại và kỳ vọng Fed tăng lãi suất tăng vọt lên 57%

Dầu thô không chỉ là huyết mạch cơ bản của sản xuất công nghiệp mà còn là chỉ báo dẫn dắt có trọng số cao nhất trong mô hình lạm phát vĩ mô toàn cầu.

Dầu Brent và WTI đồng loạt vượt ngưỡng kháng cự kỹ thuật

Theo diễn biến thời gian thực từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ và các sàn giao dịch kỳ hạn toàn cầu, dầu Brent trong thời gian ngắn liên tiếp vượt các ngưỡng tròn 88 USD và 90 USD, trong phiên chạm mức cao nhất 90,61 USD, ghi nhận mức tăng trong ngày lớn nhất trong nhiều tuần. Dầu WTI cũng nhanh chóng vượt ngưỡng kháng cự kỹ thuật then chốt 84 USD và đứng vững trên 85,5 USD. Các nhà giao dịch theo trường phái kỹ thuật chỉ ra rằng sau khi vượt biên trên của hộp dao động trước đó, nếu tình hình Trung Đông không hạ nhiệt trong ngắn hạn, cánh cửa để giá dầu kiểm tra vùng 93 USD hoặc cao hơn đã chính thức mở ra.

Hiệu ứng đẩy lợi suất trái phiếu Mỹ từ định giá diều hâu tại cuộc họp lãi suất tháng 9

Sức tàn phá chết người nhất của giá dầu tăng vọt đối với kinh tế vĩ mô nằm ở việc phá vỡ lộ trình hạ nhiệt lạm phát. Theo phân tích mô hình lãi suất của Bloomberg, khi giá dầu quốc tế duy trì trên 90 USD, chỉ số giá tiêu dùng tổng hợp (CPI) và chỉ số giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCE) của Mỹ đối mặt với áp lực phục hồi lần hai mạnh mẽ. Chịu ảnh hưởng này, các nhà giao dịch công cụ phái sinh lãi suất nhanh chóng giảm đặt cược cắt giảm lãi suất trong năm, đẩy xác suất Fed duy trì lãi suất cao hoặc buộc phải tăng lãi suất tại cuộc họp tháng 9 lên khoảng 57%. Thị trường trái phiếu Mỹ phản ứng dữ dội, trái phiếu chính phủ các kỳ hạn bị bán tháo, lợi suất chuẩn tăng vọt trực tiếp đẩy chi phí vay vốn của toàn xã hội lên cao.

Đối với các nhà giao dịch theo dõi sát cuộc đối đầu năng lượng vĩ mô và biến động hàng hóa toàn cầu, có thể linh hoạt nắm bắt cơ hội giao dịch các công cụ phái sinh dầu thô thông qua các nền tảng giao dịch chuyên nghiệp.

Sức ép nén định giá và tâm lý trú ẩn: Vì sao cổ phiếu công nghệ và tài sản rủi ro toàn cầu chịu ảnh hưởng nặng nề nhất

Trong mô hình định giá tài sản hiện đại, giá trị lý thuyết của cổ phiếu bằng tổng giá trị hiện tại của tất cả dòng tiền tự do tương lai được chiết khấu theo lãi suất phi rủi ro.

Đợt sụt giảm không phân biệt của nhóm cổ phiếu công nghệ định giá cao khi lãi suất chiết khấu tăng

Trên thị trường Nasdaq và Sở Giao dịch Chứng khoán New York, các cổ phiếu công nghệ tăng trưởng định giá cao nhạy cảm nhất với biến động lãi suất chuẩn. Khi lợi suất trái phiếu Mỹ tăng do giá dầu phục hồi, lãi suất chiết khấu ở mẫu số tăng đột ngột, trực tiếp khiến giá trị nội tại lý thuyết của các doanh nghiệp đầu ngành phần cứng trí tuệ nhân tạo, phần mềm SaaS và bán dẫn có tỷ trọng lợi nhuận dài hạn cao bị nén không phân biệt. Ngoài ra, kỳ vọng chi phí vận hành doanh nghiệp và chi phí điện cho trung tâm dữ liệu tăng do giá dầu tăng càng làm suy yếu niềm tin của nhà đầu tư vào việc mở rộng biên lợi nhuận của các ông lớn công nghệ.

Chấn động lan tỏa đến chuỗi cung ứng bán dẫn châu Á và thị trường ngoại hối

Thị trường vốn châu Á-Thái Bình Dương ngay khi mở cửa phiên thứ Hai đã phản ánh nhanh cú sốc tiêu cực từ lạm phát nhập khẩu. Do Nhật Bản, Hàn Quốc và khu vực Đài Loan, Trung Quốc phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu dầu thô Trung Đông, giá dầu tăng vọt trực tiếp làm xấu đi kỳ vọng cán cân vãng lai của các nền kinh tế này, khiến đồng yên và đồng won chịu áp lực mất giá. Trên thị trường Tập đoàn Giao dịch Chứng khoán Nhật Bản và Sở Giao dịch Chứng khoán Hàn Quốc, các ông lớn sản xuất thiết bị bán dẫn và gia công wafer quy mô lớn phổ biến chứng kiến dòng vốn ngoại rút ròng, việc các cổ phiếu công nghệ vốn hóa lớn mở cửa giảm sâu trực tiếp kéo lùi các chỉ số chuẩn chính của châu Á-Thái Bình Dương.

Hiệu ứng lan tỏa thanh khoản xuyên tài sản: Gợi ý sâu sắc từ biến động vĩ mô hàng hóa đối với thị trường tiền mã hóa

Cơn bão trú ẩn vĩ mô do dầu thô gây ra đang phá vỡ rào cản thanh khoản giữa tài sản tài chính truyền thống và tài sản số mới nổi.

Trong giai đoạn đầu khi kỳ vọng lạm phát bùng phát trở lại và kỳ vọng thắt chặt của Fed quay lại, chỉ số đô la Mỹ (DXY) thường mạnh lên nhờ đặc tính trú ẩn và lợi thế chênh lệch lãi suất. Theo quan sát xuyên tài sản của Financial Times, đồng đô la mạnh thường tạo hiệu ứng hút thanh khoản đô la ngoài khơi toàn cầu, khiến các tài sản rủi ro trên diện rộng bao gồm tiền mã hóa đối mặt với sự rút thanh khoản theo giai đoạn. Tuy nhiên, khi căng thẳng địa chính trị tiến triển thành thử thách dài hạn đối với hệ thống tiền tệ chủ quyền truyền thống và các kênh thanh toán, các tài sản tiền tệ cứng mang đặc tính phi chủ quyền và khả năng thanh toán toàn cầu cũng đang trải qua quá trình tái định giá giá trị nền tảng lần thứ hai.

Các biến số quan sát cốt lõi tiếp theo và kịch bản diễn biến

Cốt lõi để phán đoán diễn biến tiếp theo của chứng khoán toàn cầu và hàng hóa nằm ở việc theo dõi những thay đổi biên ở các khía cạnh sau:

Liệu hai bên Mỹ-Iran có tiếp tục mở rộng phạm vi địa lý của các cuộc tấn công quân sự trực tiếp hay không, theo dõi sát động thái quân sự tại các bến cảng năng lượng, nhà máy lọc dầu ven biển vịnh Ba Tư và các biên đội hộ tống hải quân chủ chốt.

Tình hình phục hồi dữ liệu trọng tải tàu chở dầu thực tế qua eo biển Hormuz mỗi ngày, đánh giá liệu ngành vận tải biển quốc tế có khôi phục vòng quay logistics dầu thô bình thường thông qua cơ chế hộ tống hay không.

Dữ liệu lạm phát và việc làm mới nhất sắp được Mỹ công bố, xác nhận liệu phát biểu công khai của các quan chức Fed về lộ trình lãi suất tháng 9 trước giai đoạn im lặng có nhất quán với mức định giá diều hâu 57% hiện tại hay không.

Điều chỉnh vi tế chính sách sản lượng của Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ và đồng minh sau khi dầu thô vượt 90 USD, quan sát liệu các nước sản xuất dầu lõi như Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất có giải phóng công suất nhàn rỗi để kiềm chế đà tăng quá nhanh của giá dầu hay không.

Quan điểm độc quyền của James Mitchell

Nhìn từ góc độ cấu trúc vi mô thị trường và dòng vốn định lượng xuyên tài sản, đợt lao dốc của chứng khoán toàn cầu do xung đột địa chính trị và giá dầu phá ngưỡng gây ra hiện nay về bản chất là một cuộc tái hiệu chỉnh dữ dội đối với phần bù rủi ro lạm phát đình trệ.

Nhiều nhà giao dịch cổ phiếu trong thị trường tăng giá thường quen coi địa chính trị là nhiễu ngắn hạn ngẫu nhiên, nhưng lại bỏ qua sức phá hoại phi tuyến tính của giá năng lượng trên ngưỡng kỹ thuật 90 USD đối với cục diện thanh khoản vĩ mô. Khi dầu Brent đứng trên 90,5 USD và lưu lượng hàng hải qua eo biển Hormuz mỗi ngày giảm mạnh xuống mức một chữ số, đây không còn là cú sốc tâm lý trú ẩn thông thường mà đã trực tiếp đe dọa cấu trúc chi phí nền tảng của chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc thị trường hoán đổi lãi suất định giá xác suất Fed tăng lãi suất tháng 9 tăng vọt lên 57% phản ánh chính xác mối lo ngại cực độ của các tổ chức về việc chu kỳ chính sách thắt chặt bị kéo dài một cách bị động. Đối với các nhà giao dịch công cụ phái sinh chuyên nghiệp và các tổ chức phân bổ đa tài sản, việc mù quáng bắt dao rơi trong chu kỳ lãi suất chiết khấu tăng nhanh tiềm ẩn rủi ro trái cực cao. Chiến lược định lượng vững chắc hơn là theo dõi sát độ dốc của cấu trúc kỳ hạn dầu thô ở trạng thái bù hoãn mua gần (Backwardation) cũng như tín hiệu ổn định của lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm tại các ngưỡng kháng cự then chốt, và duy trì tư thế phòng thủ đối với các tài sản cổ phiếu định giá cao cho đến khi sự hồi quy trung bình của biến động được xác lập.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao hôm nay thị trường chứng khoán toàn cầu đồng loạt giảm mạnh?

Nguyên nhân chính là sau khi quân đội Mỹ tấn công các mục tiêu quân sự trên đảo Larak của Iran, Iran đã phát động phản công bằng tên lửa, khiến rủi ro chuỗi cung ứng năng lượng tại eo biển Hormuz ở Trung Đông tăng vọt. Dầu Brent vượt 90,5 USD gây ra lo ngại nghiêm trọng về lạm phát thứ cấp, đẩy kỳ vọng Fed tăng lãi suất tháng 9 lên 57%, lợi suất trái phiếu Mỹ tăng trực tiếp đẩy lãi suất chiết khấu toàn thị trường lên cao, khiến cổ phiếu công nghệ và các tài sản định giá cao bị bán tháo tập trung.

Eo biển Hormuz quan trọng như thế nào đối với thị trường dầu thô toàn cầu?

Eo biển Hormuz là tuyến đường biển duy nhất nối các nước sản xuất dầu vùng vịnh Ba Tư với đại dương toàn cầu, đảm nhận khoảng một phần năm thương mại dầu thô vận chuyển bằng đường biển toàn cầu cùng lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng. Một khi eo biển này bị phong tỏa quân sự hoặc tắc nghẽn hàng hải, thị trường dầu thô toàn cầu sẽ đối mặt với thiếu hụt nguồn cung vật chất hàng triệu thùng mỗi ngày, rất dễ gây ra khủng hoảng năng lượng toàn cầu.

Vì sao dầu thô vượt 90 USD lại trực tiếp thay đổi kỳ vọng chính sách lãi suất của Fed?

Dầu thô là đầu vào chi phí cơ bản của vận tải, sản xuất công nghiệp và sản xuất nông nghiệp. Giá dầu vượt 90 USD sẽ khiến chi phí xăng dầu, điện và logistics tăng toàn diện, trực tiếp cản trở lạm phát tổng thể hạ nhiệt về vùng mục tiêu 2% của ngân hàng trung ương. Để ngăn kỳ vọng lạm phát mất neo, Fed có thể buộc phải tạm dừng cắt giảm lãi suất, thậm chí cân nhắc tăng lãi suất thêm tại cuộc họp tháng 9.

Vì sao cổ phiếu công nghệ chịu tác động tiêu cực lớn nhất trong đợt tăng giá dầu này?

Cổ phiếu công nghệ, đặc biệt là các doanh nghiệp phần cứng trí tuệ nhân tạo và bán dẫn, thường có bội số định giá cao, và định giá của chúng phụ thuộc nặng nề vào việc chiết khấu dòng tiền dài hạn. Khi giá dầu tăng đẩy lãi suất phi rủi ro và lợi suất trái phiếu Mỹ lên cao, lãi suất chiết khấu tăng sẽ trực tiếp nén giá trị lý thuyết nội tại của chúng, gây ra sự dịch chuyển dòng vốn từ nhóm cổ phiếu tăng trưởng định giá cao sang các tài sản phòng thủ.

Vì sao cổ phiếu công nghệ châu Á và chuỗi cung ứng bán dẫn đồng loạt lao dốc?

Nhật Bản, Hàn Quốc và các cường quốc sản xuất chủ chốt châu Á-Thái Bình Dương phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu năng lượng từ Trung Đông. Giá dầu tăng vọt không chỉ làm xấu đi cán cân thương mại và gây mất giá đồng nội tệ, mà còn đẩy đáng kể chi phí vận hành tiêu tốn năng lượng cao của các nhà máy sản xuất bán dẫn và gia công wafer, cộng thêm lo ngại nhu cầu thiết bị đầu cuối công nghệ toàn cầu bị lạm phát kìm hãm, khiến cổ phiếu công nghệ châu Á chịu áp lực bán tháo nghiêm trọng.

Nhà đầu tư nên tập trung theo dõi những chỉ số thị trường then chốt nào tiếp theo?

Nhà đầu tư nên tập trung theo dõi liệu dầu Brent có duy trì được ngưỡng hỗ trợ trên 90 USD hay không, dữ liệu lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển Hormuz mỗi ngày, diễn biến lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm chuẩn, cũng như các hướng dẫn chính sách mới nhất của các quan chức Fed về cuộc họp chính sách tháng 9.