Chiến tranh Mỹ-Iran kéo dài 6 tháng thành chiến tranh tiêu hao: IMF hai lần hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu xuống 3,0% trong năm

Xung đột Mỹ-Iran kéo dài sáu tháng đã biến thành chiến tranh tiêu hao, khiến eo biển Hormuz bị phong tỏa, giá dầu tăng cao, IMF hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm nay xuống 3,0%, tiếp tục giảm so với mức dự báo 3,3% hồi tháng 1. Chiến sự tiêu hao nghiêm trọng đạn dược và khả năng sẵn sàng chiến đấu của quân đội Mỹ, đồng thời khiến tỷ lệ ủng hộ ông Trump giảm xuống 33%, gây áp lực cho cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Sau sáu tháng chiến tranh Mỹ-Iran, cuộc xung đột này đã từ "cuộc viễn chinh nhỏ" như ông Trump từng nói trở thành cuộc chiến tranh tiêu hao kéo dài, không những không buộc được Iran khuất phục mà còn tiếp tục kéo lùi kỳ vọng tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) trong năm nay đã hai lần hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu, dự báo mới nhất cho năm nay là 3,0%, giảm đáng kể so với mức 3,3% hồi tháng 1. Cùng lúc đó, hoạt động vận tải biển qua eo biển Hormuz bị cản trở nghiêm trọng, giá dầu quốc tế duy trì ở mức cao, áp lực lạm phát gia tăng, chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục chịu sức ép.

Cuộc chiến này đang trở thành gánh nặng chính trị của ông Trump. Theo thăm dò của Reuters/Ipsos, tỷ lệ ủng hộ ông đã giảm từ 40% xuống 33% kể từ khi xung đột bùng nổ, chỉ 31% người dân Mỹ ủng hộ cuộc chiến, thấp hơn mức ủng hộ ở cùng giai đoạn của cuộc chiến Afghanistan. Theo Reuters, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã nói với các đồng minh rằng Washington "hiện tại" khó có khả năng tiến hành các cuộc tấn công quân sự mới, thay vào đó Mỹ chuyển sang tái khởi động lộ trình gây sức ép kinh tế.

Kinh tế toàn cầu chịu tác động, nhưng khả quan hơn dự báo ban đầu

Eo biển Hormuz có chỗ hẹp nhất khoảng 34 km, đảm nhận khoảng một phần năm nguồn cung năng lượng toàn cầu. Khi chiến tranh mới bùng nổ, sự gián đoạn nghiêm trọng tại tuyến hàng hải huyết mạch này đã làm dấy lên lo ngại rộng rãi về suy thoái kinh tế toàn cầu.

Việc IMF hai lần hạ dự báo cho thấy cú sốc đã lan truyền thực chất vào số liệu tăng trưởng. Nhưng xét về kết quả, kinh tế toàn cầu cho thấy sức chống chịu mạnh hơn so với thời kỳ khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970 – mức độ phụ thuộc năng lượng của các nền kinh tế lớn đã giảm đáng kể, cộng với chi tiêu tiêu dùng và nhu cầu đầu tư mạnh mẽ, đặc biệt là làn sóng đầu tư liên tục mở rộng trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, đã cùng nhau bù đắp một phần tác động tiêu cực.

Các cuộc tấn công liên tục của Iran nhằm vào hoạt động vận tải biển, cộng với việc lực lượng Houthi phong tỏa các tàu liên quan đến Saudi Arabia trên Biển Đỏ, đã đẩy chi phí bảo hiểm và vận tải trong toàn khu vực lên cao, hiệu ứng lan tỏa của gián đoạn chuỗi cung ứng và bất ổn đã vượt xa phạm vi ảnh hưởng của từng vụ tấn công riêng lẻ.

Chiến sự rơi vào bế tắc, Iran chịu tổn thất nhưng chưa bị đánh gục

Sáu tháng tấn công quân sự chưa thể làm lung lay ý chí kháng cự của Iran. Theo Reuters, Đô đốc Hải quân Brad Cooper thuộc Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ hồi tháng 5 năm nay khi điều trần trước Quốc hội cho biết, quân đội Mỹ đã phá hủy 161 tàu hải quân của Iran và làm tê liệt 82% hệ thống phòng không của nước này; trước đây không quân Iran có thể xuất kích tới 100 phi vụ mỗi ngày, hiện về cơ bản đã ngừng hoạt động.

Tuy nhiên, Iran vẫn còn sở hữu lượng lớn máy bay không người lái và tên lửa, đồng thời tiếp tục tấn công hoạt động vận tải biển trong khu vực và các cơ sở quân sự của Mỹ. Reuters hồi tháng 3 năm nay dẫn nguồn tin cho biết, phía Mỹ chỉ có thể xác nhận đã phá hủy khoảng một phần ba kho tên lửa khổng lồ của Iran, tình trạng phần còn lại vẫn chưa rõ ràng.

Cái giá chính trị của ông Trump leo thang, áp lực bầu cử giữa nhiệm kỳ hiện rõ

Giá dầu tăng đã giáng trực tiếp vào cam kết cốt lõi của ông Trump trong chiến dịch tranh cử năm 2024 là hạ thấp chi phí sinh hoạt. Đằng sau tỷ lệ ủng hộ tụt xuống 33% là sự bất mãn thực sự của cử tri đối với giá cả leo thang. Chỉ 31% người dân Mỹ ủng hộ cuộc chiến, tỷ lệ này không chỉ ở mức thấp trong các hoạt động quân sự đối ngoại của Mỹ những năm gần đây mà còn thấp hơn mức thăm dò ở cùng giai đoạn của cuộc chiến Afghanistan.

Trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 năm nay, đảng Cộng hòa cần giữ vững thế đa số mong manh tại cả hai viện Quốc hội. Giá cả leo thang và chiến sự kéo dài đã trở thành rủi ro chính trị lớn mà đảng này phải đối mặt. Cùng lúc đó, rạn nứt nội bộ đảng Cộng hòa cũng ngày càng sâu sắc – giữa các nghị sĩ theo khuynh hướng biệt lập, chủ trương sớm chấm dứt xung đột, và phe diều hâu ủng hộ tiếp tục gây sức ép quân sự lên Tehran, bất đồng ngày càng bộc lộ công khai.

Khả năng sẵn sàng chiến đấu của quân đội Mỹ bị suy giảm, việc điều chuyển tài sản xuyên khu vực gây lo ngại

Cuộc chiến này cũng đang bào mòn sức mạnh quân đội Mỹ. Theo báo cáo hồi tháng 5 năm nay của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ, phía Mỹ đã mất 42 máy bay quân sự trong cuộc xung đột. Mức tiêu hao đạn dược dẫn đường chính xác đặc biệt nghiêm trọng – Reuters đưa tin, kho dự trữ toàn cầu của một số loại tên lửa chính xác của quân đội Mỹ gần như đã cạn kiệt; Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế ước tính, tính đến tháng 7, Mỹ đã sử dụng khoảng 65% số tên lửa đánh chặn Patriot, kho dự trữ tên lửa đánh chặn của Hệ thống phòng thủ tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) cũng giảm ít nhất 38%.

Để hỗ trợ chiến sự tại Trung Đông, quân đội Mỹ đã điều chuyển máy bay chiến đấu, tàu chiến và các tài sản khác vốn được triển khai tại châu Âu và châu Á-Thái Bình Dương sang Trung Đông, kéo dài chu kỳ triển khai và làm dấy lên nghi vấn về trạng thái sẵn sàng chiến đấu tại các khu vực khác. Tàu sân bay USS Gerald R. Ford trong đợt triển khai này đã kéo dài hơn một năm, lập kỷ lục dài nhất kể từ sau chiến tranh Việt Nam; tàu USS Abraham Lincoln sau 200 ngày liên tục trên biển đã khiến các nghị sĩ Quốc hội bày tỏ quan ngại về điều kiện trên tàu. Tuần trước, một tàu sân bay trước đó đang làm nhiệm vụ tại Thái Bình Dương đã được điều động khẩn cấp đến thay thế vị trí của nó – chi tiết này cho thấy rõ sự bào mòn liên tục của chiến tranh đối với năng lực điều phối tài sản tổng thể của quân đội Mỹ.