Vương Thuần chỉ trích Zcash 'không xứng vị thế', đợt tăng giá hoành tráng của ZEC có thể kéo dài?

Tiêu đề gốc: "Vương Thuần điểm lại lịch sử đen của Zcash, chỉ trích ZEC 'không xứng vị thế'"

Tác giả gốc: Azuma, Odaily News

Zcash (ZEC) đang trong một đợt tăng giá bùng nổ mang tính lịch sử.
 

ZEC chính thức vượt mốc 1000 USD vào ngày 6 tháng 9, có lúc chạm đỉnh 1256.92 USD, tính đến 14:00 hôm nay dù đã giảm nhẹ nhưng vẫn giao dịch ở mức 1128.05 USD. Nếu tính từ mức thấp 251.39 USD khi lỗ hổng Orchard bị phanh phui vào đầu tháng 6 năm nay, chỉ trong ba tháng ngắn ngủi, mức tăng tối đa của ZEC đã tiến gần 400%.
 

Tuy nhiên, dù ZEC đang tăng phi mã trên thị trường thứ cấp, nhưng trên thị trường dư luận, không phải ai cũng đồng tình.

Vương Thuần chỉ trích Zcash

Trưa nay, người tiên phong Bitcoin, đồng sáng lập F2Pool Vương Thuần (@satofishi) đã đăng liên tiếp nhiều tweet, lật tung lịch sử đen của Zcash, và tuyên bố thẳng thừng "chặn đội ngũ này là một trong những quyết định đúng đắn nhất của tôi từ trước đến nay".

· Odaily chú thích: Về Vương Thuần, danh xưng nổi bật hơn hiện nay là "phi hành gia đầu tiên sắp bay lên sao Hỏa". Tháng 5 năm nay, SpaceX chính thức công bố Vương Thuần sẽ lên tàu Starship, thực hiện sứ mệnh chở người liên hành tinh đầu tiên đến sao Hỏa, sứ mệnh này dự kiến thực hiện chuyến bay không gian sâu kéo dài hai năm, bay ra khỏi hệ Trái Đất-Mặt Trăng rồi lướt qua sao Hỏa (không hạ cánh), cuối cùng trở về Trái Đất.

Đầu tiên vào lúc 12:52, Vương Thuần đã retweet lại tweet cũ từ sáu năm trước của mình chỉ trích đội ngũ Zcash không hiểu về giờ mùa hè, đặt nghi vấn về sự thiếu chuyên nghiệp của đội ngũ này.

"Sáu năm trước, một thành viên của đội ngũ Zcash gửi email cho tôi, trong suốt quá trình liên lạc cứ nhầm lẫn giữa EST (Giờ chuẩn miền Đông Bắc Mỹ) và EDT (Giờ mùa hè miền Đông Bắc Mỹ). Việc liên lạc hoàn toàn không thể tiến triển, tôi đã chặn luôn cả công ty của họ. Sáu năm sau nhìn lại, đây vẫn là một trong những quyết định đúng đắn nhất của tôi. Còn nhớ sự cố nhầm lẫn của BlockFi năm đó không? Đáng lẽ họ phải trả cho người dùng 701.4 USD, nhưng kết quả lại chuyển nhầm 701.4 Bitcoin. Một người không phân biệt được EDT và EST, khả năng cao cũng sẽ nhầm lẫn giữa BTC và USD."

Sau đó vào lúc 13:17, Vương Thuần lại bình luận về ZEC, lần này lời lẽ gay gắt hơn, cho rằng ZEC "không xứng vị thế".

"Đợt tăng giá gần đây của Zcash hoàn toàn là do câu chuyện thổi phồng. Vốn hóa thị trường lớn không có nghĩa là một đồng coin xứng đáng với vị trí hiện tại; đứng cạnh Solana và Hyperliquid trên bảng xếp hạng vốn hóa cũng không có nghĩa là Zcash có thể làm được những gì hai dự án đó làm."

"Sự khởi đầu của nó vốn đã không công bằng. Trong bốn năm đầu tiên, mỗi phần thưởng khối đều bị trích 20% làm 'Phần thưởng nhà sáng lập' (Founders' Reward). Số tiền này chảy vào túi các nhà sáng lập, nhân viên, cố vấn và nhà đầu tư ban đầu. Tổng cộng lên tới 2,1 triệu ZEC, chiếm 10% tổng cung tối đa 21 triệu. Bitcoin chỉ thưởng cho thợ đào, còn Zcash còn phải nuôi một công ty và các nhà tài trợ đứng sau. Khi đợt chia phần đầu tiên đáng lẽ kết thúc, một khoản trích 20% tương tự lại quay trở lại dưới danh nghĩa 'quỹ phát triển' (development fund). Một đồng coin trực tiếp viết điều khoản tự làm lợi vào phần thưởng khối, căn bản không có tư cách được đóng gói thành một loại tiền tệ sạch sẽ, trung lập."

"Khoản trích này không mang lại hệ sinh thái kinh tế thực sự. Quyền riêng tư là điểm bán hàng tiếp thị của nó, nhưng việc sử dụng tính năng riêng tư lại là tùy chọn. Đối với các sàn giao dịch và ví đơn giản, địa chỉ minh bạch luôn là con đường ít phiền phức nhất. Trong phần lớn lịch sử của Zcash, đại đa số token đều phơi bày công khai. 'Quyền riêng tư tùy chọn' chỉ là chiêu trò tiếp thị, 'quyền riêng tư mặc định' mới là giao thức nền tảng. Đồng thời, quản trị đội ngũ luôn chìm trong mâu thuẫn nội bộ hội đồng quản trị: Electric Coin Company (ECC), quỹ, Bootstrap, quyền sở hữu thương hiệu, quyền sở hữu ví, và ai sẽ chia phần. Tháng 1 năm 2026, toàn bộ đội ngũ ECC đồng loạt rời đi và tuyên bố bị gạt ra ngoài. Đây không phải chuyện vặt vãnh, đây chính là hệ sinh thái vận hành thực sự của dự án. Một đội ngũ nền tảng không thể chung sống dưới một mái nhà với chính hội đồng quản trị phi lợi nhuận của mình, tuyệt đối không thể gọi là 'phi tập trung', mà là kiến trúc thượng tầng đã sụp đổ."

"Tiếp theo, chính là mớ hỗn độn bảo mật mà thị trường hiện đang cố lờ đi. Tháng 5 năm 2026, một lỗ hổng nghiêm trọng trong quỹ Orchard bị công khai. Lỗ hổng này đã ẩn nấp khoảng bốn năm. Về lý thuyết, nó có thể tạo ra ZEC giả từ hư không mà không để lại dấu vết rõ ràng trên chuỗi. Và vì quỹ này có tính riêng tư, không ai có thể chứng minh liệu có đồng tiền giả nào đã được tạo ra hay chưa. Bản nâng cấp 'Ironwood' vào tháng 7 đã đóng quỹ cũ và buộc token phải di chuyển qua một cổng kiểm soát. Đây là hành động chữa cháy, chứ không phải lý do để lọt vào top 10 vốn hóa. Một loại tiền tệ không thể xác minh nguồn cung riêng tư như Bitcoin, thậm chí sau khi lỗ hổng kéo dài bốn năm bùng phát còn phải sửa chữa khẩn cấp, căn bản không được coi là 'tiền cứng'."

"Kết luận rất rõ ràng: khởi đầu bất công, đội ngũ trích phần không tương xứng với năng lực sản phẩm, nhiều năm đấu đá nội bộ cấp cao, và lỗ hổng khổng lồ ẩn nấp bốn năm trong quỹ riêng tư—đây tuyệt đối không phải bảng thành tích của một mạng lưới top 10, mà là bức chân dung chân thực của một đồng coin sống nhờ kể chuyện (story coin). Bạn có thể không ưa Solana và Hyperliquid vì nhiều lý do riêng, nhưng ít nhất chúng gánh vác nhu cầu ứng dụng thực sự; còn Zcash gánh vác chẳng qua là một lần niêm yết sàn và một cuộc bơm giá ép bán khống. Hai điều này hoàn toàn khác biệt. Đánh đồng chúng với nhau, cũng vô lý như chuyển nhầm 701.4 tài sản, hay coi EST (Giờ chuẩn miền Đông Bắc Mỹ) và EDT (Giờ mùa hè miền Đông Bắc Mỹ) là cùng một giờ vậy."

Điểm lại lịch sử đen

Nói ngắn gọn, ngoài vấn đề chuyên môn về múi giờ, Vương Thuần đã đề cập tổng cộng bốn tranh cãi về Zcash trong các tweet của mình.

20% "đãi ngộ nội bộ"

Điều đầu tiên khiến Zcash bị nghi ngờ là cơ chế khởi động hoàn toàn khác biệt so với Bitcoin. Sau khi mainnet ra mắt năm 2016, trong bốn năm đầu tiên, mỗi phần thưởng khối của Zcash, 20% không thuộc về thợ đào, mà được phân phối như "Phần thưởng nhà sáng lập" (Founders' Reward) cho các nhà sáng lập, nhân viên ban đầu, cố vấn, nhà đầu tư và các bên liên quan như Electric Coin Company (ECC). Phần thưởng này cuối cùng tích lũy khoảng 2,1 triệu ZEC, chiếm 10% tổng cung tối đa.

Đáng chú ý hơn, sau khi Founders' Reward hết hạn vào năm 2020, khoản trích 20% phần thưởng khối không hoàn toàn biến mất. Cộng đồng Zcash đã thông qua ZIP 1014 để giới thiệu Dev Fund mới, từ năm 2020 đến 2024 tiếp tục phân bổ 20% trợ cấp khối cho Bootstrap, Zcash Foundation và Major Grants.

Mặc dù mục đích sử dụng và cách quản trị đã khác so với Founders' Reward ban đầu, nhưng trong mắt những người chỉ trích, điều này vẫn có nghĩa là Zcash tồn tại lâu dài một cơ chế "trích phần cho nhà phát triển" khác biệt so với Bitcoin.

"Coin riêng tư", nhưng lại cho phép bạn không riêng tư

Tranh cãi thứ hai của Zcash đến từ định vị sản phẩm cốt lõi nhất của nó—quyền riêng tư.

Zcash không bắt buộc tất cả giao dịch phải bảo vệ quyền riêng tư, mà đồng thời hỗ trợ giao dịch shielded (riêng tư) và giao dịch transparent (minh bạch). Người dùng có thể tùy theo sự hỗ trợ của ví và sàn giao dịch mà tự chọn có sử dụng tính năng riêng tư hay không; thậm chí một số ví hoặc sàn giao dịch hiện vẫn chỉ hỗ trợ giao dịch minh bạch. Chính Zcash cũng tự nhắc nhở rõ ràng rằng, để duy trì quyền riêng tư của lịch sử giao dịch và tài chính, cần sử dụng ví hoặc dịch vụ mặc định bật giao dịch shielded.

Điều này tạo nên một định vị sản phẩm gây tranh cãi— Zcash thực sự sở hữu công nghệ riêng tư độc đáo, nhưng quyền riêng tư không phải là thuộc tính bắt buộc ở cấp độ giao thức. Đối với người dùng, không sử dụng tính năng riêng tư thường thuận tiện hơn; còn đối với sàn giao dịch và ví, địa chỉ minh bạch cũng dễ hỗ trợ và giám sát hơn.

Vấn đề "quyền riêng tư tùy chọn" mà Vương Thuần nói, về bản chất không phải phủ nhận công nghệ riêng tư của Zcash, mà là đặt nghi vấn rằng, khi một lượng lớn giao dịch trong mạng vẫn có thể diễn ra công khai, liệu Zcash có đủ khả năng dựa vào câu chuyện "tiền tệ riêng tư" để chống đỡ mức định giá hiện tại hay không.

Đội ngũ cốt lõi công khai lục đục, cuối cùng tan rã

Nếu hai vấn đề trước thuộc về thiết kế lịch sử của Zcash, thì cuộc khủng hoảng ECC bùng nổ đầu năm nay đã trực tiếp phơi bày mâu thuẫn ở cấp độ quản trị dự án.

Tháng 1 năm 2026, toàn bộ đội ngũ của công ty phát triển lõi Zcash Electric Coin Company (ECC) đã rời đi tập thể. CEO ECC Josh Swihart khi đó cho biết, đội ngũ buộc phải rời đi vì bất đồng nghiêm trọng với hội đồng quản trị của tổ chức phi lợi nhuận Bootstrap chịu trách nhiệm quản trị ECC; phía Bootstrap thì quy nguyên nhân xung đột cho các vấn đề về thỏa thuận quản trị và ràng buộc pháp lý của tổ chức phi lợi nhuận.

Cuộc khủng hoảng này cuối cùng không khiến Zcash ngừng hoạt động—đội ngũ ECC cũ sau đó thành lập công ty mới tiếp tục phát triển Zcash, cuối tháng 2 Bootstrap cũng tuyên bố hai bên đạt được giải pháp, ECC sẽ dần chấm dứt hoạt động, các tài sản công nghệ liên quan được chuyển giao.

Nhưng nhìn từ bên ngoài, việc đội ngũ phát triển cốt lõi của một dự án bùng nổ xung đột công khai với cơ quan quản trị, thậm chí cuối cùng "cả đội ra đi", rõ ràng khó có thể hoàn toàn khớp với hình ảnh một giao thức phi tập trung cao độ và quản trị trưởng thành. Đây cũng trở thành một trong những căn cứ quan trọng để Vương Thuần nghi ngờ Zcash "không xứng vị thế".

Lỗ hổng Orchard ẩn nấp bốn năm

Điều thực sự khiến câu chuyện "tiền cứng" của Zcash gặp thử thách là lỗ hổng Orchard bị phơi bày vào tháng 5 năm nay.

Ngày 29 tháng 5, nhà nghiên cứu bảo mật Taylor Hornby phát hiện mạch chứng minh không kiến thức của quỹ riêng tư Orchard tồn tại lỗ hổng nghiêm trọng. Theo tiết lộ từ phía Zcash, lỗ hổng này về lý thuyết có thể cho phép kẻ tấn công tạo ra số lượng ZEC giả không giới hạn mà không bị phát hiện. Khó khăn hơn nữa là, do bản thân Orchard có thuộc tính riêng tư, ngay cả khi lỗ hổng đã được vá, cũng không thể chứng minh bằng phương pháp mật mã rằng trong thời gian lỗ hổng tồn tại có ai đã lợi dụng nó để tạo tiền giả hay chưa.

Zcash sau đó nhanh chóng áp dụng biện pháp khẩn cấp, tạm thời đóng các hoạt động liên quan đến Orchard, và thông qua bản nâng cấp NU6.2 để kích hoạt lại mạch đã vá, toàn bộ quá trình sửa chữa khẩn cấp hoàn thành trong vài ngày.

Vấn đề là, đối với một tài sản chủ yếu dựa vào câu chuyện khan hiếm, quyền riêng tư và "tiền mặt kỹ thuật số", việc "về lý thuyết có thể tăng cung vô hạn, và sau đó không thể chứng minh liệu điều đó có từng xảy ra hay không" bản thân nó đã là vấn đề niềm tin cực kỳ nghiêm trọng. Đây là nguyên nhân trực tiếp khiến ZEC bị bán tháo xuống mức thấp khoảng 250 USD vào đầu tháng 6 năm nay, và cũng là "lịch sử đen" khó lảng tránh nhất của dự án.

Vẫn còn đại gia đang bán khống mạnh

Ngoài tiếng nói của Vương Thuần, còn có một đại gia khác cũng đang dùng tiền thật để bày tỏ quan điểm bi quan về ZEC.

Garrett Jin, người mang danh hiệu "đại diện cá voi nội gián 1011", hiện là người bán khống ZEC lớn nhất trên chuỗi. Sáng nay, Garrett Jin đã đóng vị thế mua Bitcoin trị giá danh nghĩa 106,18 triệu USD, chuyển sang tiếp tục gia tăng bán khống ZEC.

Hiện tại, Garrett Jin đang bán khống ZEC trị giá 45,11 triệu USD với đòn bẩy 3 lần, giá vào lệnh trung bình là 576.3 USD, hiện vẫn đang lỗ 22,2 triệu USD—nhưng Garrett Jin có vẻ cực kỳ kiên quyết, trong quá trình giá ZEC liên tục tăng trước đó, anh ta đã nhiều lần gia tăng lệnh bán khống.

ZEC còn tăng được bao lâu?

Tất nhiên, dù là Vương Thuần hay Garrett Jin, đều không thể chỉ dựa vào quan điểm bi quan hay bán khống để quyết định giá ZEC. Thực tế, từ 250 USD tăng một mạch lên trên 1200 USD, ZEC đã chứng minh rằng, sự trở lại của câu chuyện quyền riêng tư, dòng tiền đổ vào và ép bán khống, hoàn toàn đủ để áp đảo các yếu tố cơ bản trong ngắn hạn. Chỉ cần tâm lý thị trường tiếp tục nóng lên, ZEC tất nhiên không loại trừ khả năng tiếp tục tăng cao hơn.

Nhưng vấn đề là, sau đợt tăng gần 5 lần này, ZEC đã rất khó để giải thích mức giá hiện tại bằng "bị định giá thấp". Khi cuộc ép bán khống dần kết thúc (có thể sẽ bắn tỉa Garrett Jin thêm lần nữa?), áp lực bán chốt lời ngày càng lớn, thị trường cuối cùng vẫn phải quay về các yếu tố cơ bản: ngoài câu chuyện quyền riêng tư, Zcash rốt cuộc còn gì để hỗ trợ mức định giá cao hơn? Đặc biệt là các vấn đề đã nêu ở trên như cơ chế khởi động, quyền riêng tư tùy chọn, bất đồng quản trị và lỗ hổng Orchard, những vấn đề này không tự động biến mất chỉ vì giá coin tăng.

Do đó, thay vì dự đoán điểm đến tiếp theo của ZEC là 1500 USD hay 2000 USD, có lẽ điều đáng quan sát hơn là, khi dòng tiền nóng rút đi, phe bán khống không còn bị buộc phải cắt lỗ, thị trường rốt cuộc sẵn sàng để lại cho ZEC bao nhiêu phần bù giá. Điều này cũng sẽ quyết định, đợt tăng giá bùng nổ này là sự tái định giá của đồng coin riêng tư lâu đời, hay chỉ là một siêu sóng được thúc đẩy bởi câu chuyện và thanh khoản.