Đối thoại CEO Waterdrip Capital Dashan: Tay trái AI, tay phải crypto, dầu mỏ và vàng của thời đại

Tác giả: Binance Square

Khách mời: Dashan, CEO và đồng sáng lập Waterdrip Capital

Chào mừng đến với "100 nhân vật Blockchain". Đây là chương trình livestream do Binance Square khởi xướng, chúng tôi muốn tìm những người thực sự đã làm việc và thúc đẩy ngành phát triển, lắng nghe câu chuyện của họ. Hôm nay chúng tôi không chỉ muốn biết khách mời đã làm gì, mà còn muốn biết tại sao lúc đó họ lại làm như vậy.

Khách mời hôm nay là thầy Dashan. Anh bắt đầu tiếp xúc với Bitcoin từ năm 2011, đến năm 2013 khi đang học tiến sĩ đã tự lắp máy đào; năm 2017 anh từ chức tại Huawei HiSilicon, toàn thời gian gia nhập ngành và thành lập Waterdrip Capital, đến nay đã đầu tư hơn 200 dự án, quản lý nhiều quỹ. Hai năm gần đây, anh lại đảm nhiệm chức chủ tịch một công ty AI, áp dụng kinh nghiệm sức mạnh tính toán tích lũy từ việc đào Bitcoin thời kỳ đầu vào trung tâm dữ liệu AI.

Từ thợ đào, VC đến AI, thứ anh liên tục đặt cược chính là năng lực sản xuất nền tảng của thế giới số thế hệ tiếp theo. Hôm nay chúng ta muốn bàn: những lựa chọn nào đã đúng, những chỗ nào đã vấp ngã; BTC Layer 2 mà anh đặt cược lớn hiện ra sao; ngành crypto có còn đáng ở lại; AI có phải là nơi tốt hơn; và nếu dùng tiền của chính mình, anh sẽ nhìn nhận Bitcoin lúc này thế nào.

Từ tiếp xúc Bitcoin khi du học đến tự đào coin

MC Beca: Anh bắt đầu đào Bitcoin từ năm 2013. Với nhiều người mới vào ngành hôm nay, đó đã là chuyện hơn mười năm trước. Lúc đó anh gia nhập như thế nào? Thiết bị, tiền điện giải quyết ra sao? Số coin đào được đầu tiên sau này xử lý thế nào?

Dashan: Khi học tiến sĩ tôi làm mô phỏng mạch điện. Một lần mô phỏng thường phải chờ mười phút, hai mươi phút, thậm chí nửa tiếng, thời gian rảnh rất nhiều. Tôi đọc đủ loại trang web và tạp chí trong khoảng thời gian đó, cũng nhờ vậy mà tiếp xúc với Bitcoin.

Lúc đó tôi đang du học nước ngoài. Với du học sinh, một vấn đề thực tế là làm sao chuyển tiền từ trong nước ra nước ngoài mà không hoàn toàn phụ thuộc vào các kênh như Western Union. Khi đó tôi nghĩ Bitcoin là phương tiện thanh toán xuyên biên giới rất tốt, nên bắt đầu tìm hiểu nó.

Lúc đó dùng máy tính thường để đào đã không dễ, nhưng máy tính trường cấp cho mỗi người có hiệu năng rất mạnh vì chúng tôi phải làm mô phỏng mạch. Tôi từng tải phần mềm đào và đào được một ít Bitcoin; nhưng nó ảnh hưởng quá nhiều đến việc dùng máy hàng ngày nên không tiếp tục. Sau đó tôi mua máy đào qua bạn bè trong nước và ủy thác máy đào để đào.

Thực ra năm 2012 tôi đã thấy Bitcoin, chỉ coi nó là thứ mới mẻ, không nghiên cứu nhiều. Mãi đến cuối 2012, đầu 2013 Bitcoin bắt đầu tăng giá, tôi mới thực sự bắt đầu mua vào. Vậy nên lô Bitcoin đầu tiên tôi nắm giữ không hoàn toàn là đào được, phần lớn thực ra là mua.

Vì sao từ chức tại Huawei HiSilicon, toàn thời gian vào ngành?

MC Beca: Lúc đó anh từ chức tại Huawei HiSilicon, toàn thời gian dấn thân vào Bitcoin, trong mắt nhiều người gần như là "không lo việc chính đáng". Anh đã hạ quyết tâm thế nào?

Dashan: Quá trình này rất quanh co, không phải nhìn Bitcoin một cái là quyết định all in.

Ban đầu tôi tiếp xúc Bitcoin trên mạng, sau đó tham gia hoạt động offline, ngược lại có lúc không dám thực sự bước vào giới này. Khi đó tôi ở Montreal, Canada, coi như là nửa đồng môn với Changpeng Zhao. Một buổi tối dạo trung tâm thành phố, tôi thấy một cửa hàng rất nhỏ, bên trong tối tăm, đèn đỏ đèn xanh nhấp nháy, biển hiệu ghi "Bitcoin Embassy (Đại sứ quán Bitcoin)".

Tôi định vào xem, kết quả bảo vệ nói muốn vào phải có "Passport" — tức là phải có ví Bitcoin, trong ví có coin hay không không quan trọng, bản thân ví chính là giấy thông hành. Tôi tải ví ngay tại chỗ, chuyển vào một ít Bitcoin mới được phép vào. Trong tiệm là không khí rất punk, rất hoang dã: hình xăm, khuyên mũi, khuyên rốn, hoàn toàn khác với khí chất của tôi. Tôi xem xong rồi ra.

Khi học tiến sĩ, nói nghiêm túc thì tôi chưa chính thức vào giới, chỉ là một người yêu thích. Sau khi tốt nghiệp về Thượng Hải, ngành còn rất nhỏ, đã có một số meetup được lập ra, nhưng trạng thái của người trong giới theo tôi thấy không "đàng hoàng" lắm, nên tôi vẫn coi nó là sở thích nhỏ lẻ.

Quyết định toàn thời gian thực sự là vào cuối năm 2016. Lúc đó Bitcoin lại trải qua một đợt tăng giá, tôi phát hiện số Bitcoin mình đào và mua từ sớm đã có giá trị kha khá, dường như không cần phải hoàn toàn dựa vào một công việc. Dù vậy, tôi cũng không nhảy hẳn vào ngay, mà từng bước mò mẫm xem mình nên làm gì.

Mãi đến khi cơn sốt ICO năm 2017 đến, tôi thấy Sequoia, IDG, cùng nhiều nhân tài xuất sắc từ Thanh Hoa, Bắc Đại bắt đầu vào cuộc. Tôi nghĩ, những người này đã vào thì mình vào ngành này chưa chắc đã sai, lúc đó mới thực sự toàn thời gian dấn thân. Trước đó, tôi đã lăn lộn trong ngành vài năm với tư cách nghiệp dư.

Khi đó tôi thậm chí chưa công khai với gia đình và bạn bè cũ rằng mình đang làm blockchain, mãi đến khi nhà nước quan tâm rõ rệt hơn đến blockchain, tôi mới chính thức "công bố". Vậy nên đây không phải quyết định huyền thoại kiểu vỗ đùi một cái, mà là quá trình từ từ tìm hiểu, từ từ xác nhận.

Waterdrip Capital thành lập thế nào? Đầu tư gì thời kỳ đầu?

MC Beca: Waterdrip Capital thành lập năm 2017. Tiền ban đầu từ đâu? Khoản đầu tư đầu tiên là gì?

Dashan: Trước khi chính thức thành lập Waterdrip năm 2017, các đối tác đã thực hiện nhiều khoản đầu tư cá nhân, như Ethereum, Cosmos, Polkadot, VeChain... Khi Ethereum lần đầu roadshow ở Thượng Hải, hai đối tác của chúng tôi đã mua khi giá rất thấp; cái tên tiếng Trung "以太坊" (Ethereum) cũng do một đối tác khác của chúng tôi là Juxing tham gia đặt tên và dịch whitepaper mà xác định.

Năm 2017 ICO nóng bỏng, mỗi ngày có vài thậm chí vài chục dự án mới xuất hiện. Chúng tôi phát hiện chỉ dựa vào sức cá nhân đã không thể cạnh tranh trong ngành này, nên quyết định lập đội ngũ. Số vốn ban đầu là do các đối tác tự góp, mọi người góp tiền như nhau, nhận cổ phần như nhau; vì lúc đó tôi trẻ nhất, mọi người nghĩ người trẻ thì làm nhiều việc hơn, nên để tôi làm CEO. Một Token Fund rất bình dân cứ thế ra đời.

Đầu năm 2018, Mars Finance tổ chức hội nghị blockchain ở Trùng Khánh, bình chọn Top 40 Token Fund, chúng tôi cũng có mặt. Lúc đó trên sân khấu gần như không đứng hết người. Năm 2017 có thể đã xuất hiện hai ba trăm quỹ tương tự chúng tôi, nhưng đợt đó đến nay còn sống sót, tôi ước tính chưa đến mười quỹ.

Còn khoản đầu tư chính thức đầu tiên sau khi thành lập công ty, tôi đã không nhớ cụ thể rót cho ai. Vì trước khi Waterdrip thành lập, các đối tác đã có khá nhiều dự án trong tay, chúng tôi sẽ rót thêm hoặc chuyển hạn mức vào quỹ, rất khó xác định tấm séc đầu tiên rốt cuộc viết cho ai.

Nhưng tôi nhớ, dự án thực sự hoàn tất thoái vốn và mang lại lợi nhuận 100 lần chỉ có ba: Ethereum, Cosmos và Polkadot. Ở đây không tính Bitcoin, vì Bitcoin là đầu tư cá nhân, không phải đầu tư VC. Dự án lợi nhuận trên 10 lần khá nhiều, trên sổ sách 100 lần thậm chí 1.000 lần cũng nhiều, nhưng đến khi mở khóa và thực sự thoái vốn xong, lợi nhuận 100 lần rất hiếm.

Quỹ hợp tác với CPIC Asset Management đầu tư vào đâu?

MC Beca: Quỹ Pacific Waterdrip hợp tác với CPIC Asset Management, đến năm 2025 đã có bốn quỹ con. Mỗi quỹ đầu tư gì? Tiền của Waterdrip hiện vẫn đầu tư crypto, hay đã chuyển sang AI, cổ phiếu Mỹ, Pre-IPO?

Dashan: Hợp tác của chúng tôi với CPIC bắt đầu từ năm 2022. Từ 2017 đến 2021, Waterdrip cơ bản ở Thượng Hải; năm 2021 môi trường quản lý thắt chặt, tại Trung Quốc đại lục làm các nghiệp vụ liên quan crypto, kể cả đầu tư, đều đối mặt hạn chế tuân thủ lớn. Vì vậy chúng tôi chuyển công ty sang Hong Kong, và dựng kiến trúc tuân thủ LPF (Limited Partnership Fund) lúc bấy giờ.

Cuối năm 2022, một số công ty Hong Kong, đặc biệt là tổ chức có nền tảng doanh nghiệp nhà nước, có thể đã dự đoán sớm rằng Hong Kong sẽ ra chính sách mới hỗ trợ ngành crypto. Bạn bè bên CPIC tìm đến chúng tôi, mong hợp tác vào ngành này. Ban đầu tôi không tin lắm: họ là tổ chức lớn nền tảng quốc doanh, chúng tôi là đội ngũ rất nhỏ, rất bình dân, sao lại nghiêm túc hợp tác với chúng tôi? Lần đầu gặp, tôi hẹn ở quán vỉa hè, mình đi dép lê quần đùi, còn họ vest giày da đến rất đông người, cảnh tượng rất thú vị.

Sau đó tôi phát hiện họ thực sự nghiêm túc. Sau khi tham dự Token2049, Hong Kong lộ tin tức về chính sách mới hỗ trợ ngành crypto, tôi lập tức bay sang Hong Kong thúc đẩy hợp tác, ký thỏa thuận ý định ngay trong ngày. Đến năm 2023, các quỹ liên quan dần thành lập.

Chủ yếu có bốn quỹ:

Một là quỹ VC dự án giai đoạn đầu, đã đầu tư xong, khoảng 40 dự án;

Một là quỹ thị trường thứ cấp, chủ yếu altcoin, hiện đã thanh lý;

Một là quỹ thuần Bitcoin, ngược lại là quỹ thể hiện tốt nhất. Nó tuân theo vận hành chu kỳ lớn: thị trường gấu mua Bitcoin, thị trường bò bán ra, một năm giao dịch không quá hai lần;

Một quỹ khác là quỹ RWA (Real World Assets), chuyên xem xét tài sản liên quan RWA.

Chúng tôi còn thử một quỹ định lượng, nhưng làm được nửa chừng thì dừng. Nhìn chung, quỹ tài sản số hợp tác với CPIC vẫn tập trung crypto, không đầu tư lĩnh vực khác.

Tuy nhiên, vốn tự doanh của Waterdrip trong hai năm qua thực sự bắt đầu quan tâm cơ hội ngoài crypto. Cuối năm 2024, chúng tôi quan sát thấy ngoài Bitcoin, nhiều hướng altcoin dựa vào câu chuyện nhưng thiếu ứng dụng thực tế rất khó tiếp tục nhận thanh khoản. Vì vậy chúng tôi viết một báo cáo, tựa đề "Vùng cao thanh khoản mới ngoài crypto", cốt lõi bàn về cổ phiếu Mỹ.

Lúc đó chúng tôi có không ít dự án chưa thoái vốn, bèn bắt đầu khuyến nghị: nếu công ty có doanh thu và lợi nhuận, không cần cố chấp phát hành coin, cũng có thể cân nhắc lên sàn. Là tổ chức crypto bản địa, chúng tôi vẫn cho rằng Token có nhiều ưu thế, nhưng không có nghĩa mọi dự án đều phải đi con đường phát hành coin. Trong thị trường phi quản lý, nhà sáng lập phát hành coin, thực chất là trói buộc uy tín dài hạn của mình vào đồng

coin đó; phát hành coin chưa chắc luôn là lựa chọn tốt hơn.

Từ cuối năm 2024, chúng tôi quan tâm cổ phiếu liên quan crypto, cũng nắm bắt cơ hội DAT (Digital Asset Token) sau đó. Đồng thời, chúng tôi thúc đẩy một số dự án được đầu tư chuyển hướng AI, ít nhất hai dự án tiến triển tốt, một trong số đó đang thúc đẩy lên sàn Nasdaq. Đây đều là kết quả bố cục năm 2024.

Vì sao năm 2024 đặt cược lớn vào BTC Layer 2?

MC Beca: Năm 2024 hệ sinh thái BTC rất nóng, Waterdrip là một trong những tổ chức ra tay nhiều, cũng có người cho rằng anh là người thúc đẩy chính của đợt BTC Layer 2 đó. Lúc đó anh nhìn thấy cơ hội gì?

Dashan: Quan điểm của tôi trên X lúc đó rất rõ ràng: tôi rất lạc quan về hệ sinh thái Bitcoin, nhưng không lạc quan lắm về inscription. Inscription thời kỳ đầu cũng giống nhiều Meme coin hiện nay, thiếu giá trị thực chống đỡ, chủ yếu dựa vào độ nóng và cộng đồng. Nó có thể chơi như một hiện tượng văn hóa, nhưng không nên bỏ tiền đầu tư nghiêm túc.

Nhìn lại, tôi vẫn giữ phán đoán này: hệ sinh thái Bitcoin phát triển ngày càng tốt, còn inscription còn lại không nhiều. Bitcoin là loại tài sản lớn nhất, vững chắc nhất trong ngành, khoảng cách giữa nó và các đồng coin khác cũng đang nới rộng. Dù Ethereum hay coin khác, nếu nhìn xu hướng giá tương đối so với Bitcoin, đa số về dài hạn không thắng nổi Bitcoin. Mỗi đợt thị trường bò đương nhiên có số ít mục tiêu thắng Bitcoin, nhưng muốn liên tục bắt trúng không dễ.

Với tổ chức, đặt cược lớn vào hệ sinh thái Bitcoin cũng là lựa chọn đúng. Vài năm qua, nhiều crypto VC rất khó khăn, nhiều đồng nghiệp không còn hoạt động, thậm chí biến mất. Waterdrip nếu đầu tư cùng chủ đề với mọi người, có thể cũng rất nguy hiểm; chính nhờ đặt cược lớn vào hệ sinh thái Bitcoin, chúng tôi mới có được lợi nhuận tương đối tốt.

Trong thị trường gấu altcoin nhìn chung thể hiện kém, hệ sinh thái BTC cũng không phải dự án nào cũng chạy tốt; nhưng so ngang với các câu chuyện như metaverse, NFT, ZK (Zero-Knowledge), GameFi (Game Finance), hệ sinh thái Bitcoin vẫn tương đối tốt. Trong các dự án chúng tôi đầu tư như River, Lorenzo, Particle, Merlin, Bsquare, ít nhất hơn chục dự án vẫn phát triển khá tốt, chúng chống đỡ giá trị tài sản ròng của quỹ kỳ mới nhất, cũng giúp chúng tôi có lời giải thích với LP.

Tuy nhiên, tôi không cho rằng bản thân BTC Layer 2 "vĩ đại" hay không thể thay thế đến mức nào. Bối cảnh thúc đẩy hướng này lúc đó là: Ethereum từng xuất hiện lượng lớn Layer 2 đồng chất cao, số lượng có thể lên đến hàng trăm thậm chí hàng nghìn, cuối cùng sống sót rất ít. Bitcoin Layer 2 tổng cộng chỉ có hơn chục đến hơn hai chục, tỷ lệ sống sót của dự án trong hệ sinh thái ngược lại tương đối cao hơn. Chúng còn phải vượt qua đợt thị trường gấu này, và cùng với tăng trưởng vốn hóa Bitcoin, tìm ra năng lực khó đạt được ở các hệ sinh thái khác, kể cả Ethereum Layer 2, để xây lợi thế cạnh tranh của mình.

"Dự án thực sự chất lượng đừng phát hành coin, hãy lên sàn trực tiếp"

MC Beca: Anh từng nói "dự án thực sự chất lượng đừng phát hành coin, hãy lên sàn trực tiếp", câu này từng rất nổi, cũng bị một số người hiểu là dội gáo nước lạnh vào ngành crypto. Hơn một năm qua, anh đã thuyết phục được bao nhiêu dự án?

Dashan: Bản thân câu này không đầy đủ. Ý tôi là: dự án thực sự chất lượng, có thể chọn lên sàn; nếu một dự án chỉ có thể phát hành coin, khả năng cao nó chưa đủ chất lượng. Nhưng có dự án vừa lên sàn được vừa phát hành coin được, thì xem thị trường nào thanh khoản tốt hơn. Thị trường crypto thanh khoản tốt hơn thì có thể phát hành coin, thị trường chứng khoán thanh khoản tốt hơn thì có thể lên sàn, đây là lựa chọn của doanh nghiệp.

Nếu doanh nghiệp không có không gian lựa chọn, đi thị trường vốn có quản lý thường sẽ tuân thủ hơn, ổn thỏa hơn. Nhưng điều này không có nghĩa ngành crypto không có dự án chất lượng. BNB, Uniswap đều rất chất lượng, lợi nhuận và năng lực kinh doanh không thua nhiều công ty trên thị trường chứng khoán, chúng hoàn toàn có thể đồng thời có hai lựa chọn.

Chúng tôi thực sự đã thuyết phục được không ít dự án. Trong danh mục đầu tư của chúng tôi, dự án đang xếp hàng lên sàn không dưới năm. Ngoài công ty liên quan DAT, dự án thực sự dựa vào kinh doanh để lên sàn cũng ít nhất năm.

Lấy Good Vision AI làm ví dụ, ban đầu nó là một công ty nhỏ, cũng từng nghĩ đến phát hành coin. Chúng tôi thấy nó có doanh thu thực, bèn khuyên đừng cố phát hành coin trong thị trường gấu altcoin, mà hãy rót thêm một khoản tiền, mở rộng mảng kinh doanh AI, đẩy doanh thu lên, rồi đi con đường lên sàn. Doanh thu của nó từ hai ba trăm triệu USD năm 2024, tăng lên khoảng 7 triệu USD năm 2025, năm nay đạt khoảng 70 triệu USD; dưới các câu chuyện AI, hạ tầng sức mạnh tính toán, lên sàn trở thành lựa chọn hợp lý hơn, phát hành coin ngược lại có thể mang đến vấn đề quản lý mới.

Đương nhiên, quản lý phát hành coin và ICO đang thay đổi động. Mỹ cũng đang thảo luận khung quản lý ICO mới, quy mô gọi vốn khác nhau có thể tương ứng yêu cầu khác nhau. Nếu quy tắc như vậy hạ cánh, ICO hoặc phát hành coin có lẽ sẽ đón cơ hội mới. Token là công cụ tài chính xuất hiện muộn hơn cổ phiếu, chưa chắc tự nhiên lạc hậu, thậm chí có thể là công cụ tiên tiến hơn; mấu chốt là nhìn môi trường thị trường và quản lý lúc đó.

Để dự án lên sàn, có phải nâng cao ngưỡng khởi nghiệp?

MC Beca: Đội ngũ kỹ thuật thực sự lên sàn được dù sao cũng là thiểu số. Lời khuyên của anh có phải đã nâng cao ngưỡng khởi nghiệp? Lên sàn có khó hơn phát hành coin nhiều không?

Dashan: Bạn nói có lý, nhưng khởi nghiệp vốn không nên là chuyện ngưỡng rất thấp. Ngành truyền thống khởi nghiệp chín phần chết một phần sống. Nếu dùng tiền của mình khởi nghiệp, mất là tiền tiết kiệm của mình, hoặc tiền của cha mẹ; nhưng một khi gọi vốn bên ngoài, đặc biệt là gọi vốn từ nhà đầu tư không đủ điều kiện, từ nhà đầu tư lẻ cộng đồng, tổn thương chính là nhiều gia đình hơn.

Chúng tôi từng trải qua bong bóng ICO 2017, 2018. Thời kỳ đầu người dám làm ICO là người dám ăn cua, dự án đa số khá tốt, nhiều dự án đến nay vẫn sống, ít nhất không bỏ trốn. Nhưng đến cuối 2017, đầu 2018, nhiều người phát hiện kể một câu chuyện là gọi được một khoản tiền, thế là bắt đầu lừa tiền bỏ trốn. Nhìn thì có vẻ hạ thấp ngưỡng khởi nghiệp, thực tế lại dẫn đến vàng thau lẫn lộn, cuối cùng đồng tiền xấu đuổi đồng tiền tốt.

Vì vậy, chỉ cần cầm tiền của người khác, dù là tiền của nhà đầu tư lẻ, ngưỡng nên cao. Một nhà sáng lập phát hành một đồng coin, là trói buộc danh tiếng cả đời lên chuỗi. Mười năm, hai mươi năm sau, người ta vẫn sẽ lật lại đồng coin bạn từng phát hành rồi về không để đánh giá bạn. Phát hành coin là một trách nhiệm, nên có ngưỡng hoặc quản lý nhất định, để nhà sáng lập thận trọng hơn; trừ khi bạn làm chỉ là Meme Coin (tiền meme) ẩn danh, mọi người biết rõ là giải trí và trò chơi. Chỉ cần bạn đặt danh tiếng cá nhân, quan hệ và tài nguyên vào để phát hành một Token, thì phải đối xử nghiêm túc.

Lời khuyên nào cho nhà khởi nghiệp crypto muốn đi con đường lên sàn?

MC Beca: Với nhà khởi nghiệp crypto mong muốn đưa dự án lên sàn, anh có lời khuyên gì?

Dashan: Dự án crypto lên sàn và phát hành coin hoàn toàn khác nhau, hơn nữa còn khó hơn công ty Internet truyền thống lên sàn. Công ty Internet truyền thống chủ yếu xem xét người dùng, doanh thu và dữ liệu; dự án crypto còn phải xử lý vấn đề tuân thủ và quản lý. Nhưng một khi thành công, cạnh tranh của bạn trên thị trường công khai ngược lại sẽ có ưu thế hơn, vì mục tiêu lựa chọn ít hơn. Phát hành một đồng coin, đối mặt là cạnh tranh của vài nghìn, hàng vạn dự án; ở mảng crypto của Nasdaq, có thể chỉ có vài chục cổ phiếu. Dự án thực sự tốt càng dễ nổi bật.

Lời khuyên của tôi có hai điểm.

Thứ nhất, làm kinh doanh thực, chứ không chỉ kể chuyện. Đặc biệt là lên sàn Nasdaq, có yêu cầu về doanh thu, quy mô công ty, nền tảng khách hàng. Bạn phải có khách hàng thực và kinh doanh thực.

Thứ hai, đã chọn lên sàn, thì phải thực sự ôm lấy tài chính truyền thống. Nhà sáng lập không thể chỉ giao lưu với cộng đồng, chỉ hô hào trên X hay tổ chức meetup; như vậy chủ yếu dựa vào nhà đầu tư lẻ, việc làm được có hạn. Bạn cần giao thiệp với quỹ Phố Wall, quỹ phòng hộ, nhà tạo lập thị trường và cơ quan quản lý, bước vào vòng tròn chính quy, chủ lưu. Ví dụ đi học trường kinh doanh, kết nối với nhà quản lý quỹ truyền thống, nhà sáng lập công ty đã lên sàn hoặc doanh nhân, học quy tắc và tài nguyên của họ. Bạn chơi ở vòng tròn nào, thì phải thực sự hòa nhập vòng tròn đó.

Từ Crypto VC đến chủ tịch công ty AI, có phải không còn lạc quan về crypto?

MC Beca: Sau chín năm làm Crypto VC, anh đến công ty trung tâm dữ liệu AI làm chủ tịch, bước chuyển rất lớn. Bên ngoài sẽ nghĩ niềm tin của anh với crypto không bằng với AI, anh phản hồi thế nào?

Dashan: Hoàn toàn không phải. Chủ đề diễn thuyết gần đây của tôi luôn là "Tay trái crypto, tay phải AI: vàng và dầu mỏ của thời đại số". Tôi lạc quan về hai tài sản mới, hai ngành mới quan trọng nhất của thời đại số, chính là crypto và AI. Chúng là hai mặt của một vấn đề, là cơ hội thuộc về người trẻ của thời đại này.

Mỗi thời đại đều có cổ tức riêng. Bất động sản, dầu mỏ, ô tô là cổ tức và ưu thế của thời đại trước; thời đại của chúng ta xuất hiện crypto và AI. Chúng tôi hơn mười năm trước tích lũy được số vốn đầu tiên trong crypto, có chút tích lũy rồi, đương nhiên cũng nên bước vào chủ đề lớn khác của thời đại này — AI.

Nhưng không thể mù quáng vào AI. Có người hỏi tôi có nên đầu cơ lưu trữ, module quang, đầu tư nền tảng Agent, tôi cho rằng những thứ đó chưa chắc là ưu thế của chúng tôi. Tích lũy lớn nhất của chúng tôi trong ngành crypto là sức mạnh tính toán, trại đào và máy đào. Chúng tôi từng đầu tư nhiều dự án trại đào, máy đào, chuyển trại đào Bitcoin thành trung tâm dữ liệu AI (AIDC - AI Data Center) là chuyện hợp lý. Chúng tôi có điện và mặt bằng trong tay, làm AIDC sẽ có ưu thế hơn đội ngũ truyền thống trực tiếp vào cuộc.

Hơn nữa AIDC hỗ trợ "đào kép": nếu giá Bitcoin quay lại mức rất cao, có thể đào Bitcoin trở lại; nếu AI xuất hiện bong bóng, cũng không đến mức về không. Đây chính là lý do chúng tôi vào AI, cũng như lý do tôi làm chủ tịch.

Good Vision AI ban đầu chủ yếu làm định tuyến Token, thiết kế phương án sử dụng sức mạnh tính toán cho doanh nghiệp và người dùng. Chúng tôi đầu tư khá nhiều, tỷ lệ cổ phần cũng cao, nên tôi làm chủ tịch, bản chất cũng là chịu trách nhiệm với khoản đầu tư của mình, không phải đầu tư tài chính thông thường kiểu VC nắm một hai điểm phần trăm. Vai trò này mang tính giai đoạn, đợi công ty đủ lớn mạnh, hoặc sau khi chúng tôi thoái vốn, vẫn nên trao trả doanh nghiệp nhiều hơn cho nhà sáng lập.

Công ty hiện từ sức mạnh tính toán nền tảng và trung tâm sức mạnh tính toán, đến dịch vụ sức mạnh tính toán tầng giữa, rồi đến nghiên cứu phát triển chung với AI Agent tầng trên đều có bố cục, bao gồm Agent giao dịch, Agent nghiên cứu thuốc và Agent game. Nó có thể kết hợp với bố cục ban đầu của chúng tôi trong ngành crypto. Đây cũng là lần đầu tiên sau nhiều năm đầu tư, tôi tham gia sâu hơn vào một đội ngũ khởi nghiệp. Hiện tại xem, công ty gọi vốn và thúc đẩy lên sàn đều khá nhanh, thế năng tốt.

Tôi không hề không lạc quan về crypto, ngược lại càng lạc quan hơn. Tôi trong đợt này bắt đầu mua dần Bitcoin từ 80.000 USD, khi giảm xuống 70.000, 60.000 USD vẫn tiếp tục mua, cuối cùng mua được ở mức tương đối thấp; lượng Bitcoin nắm giữ hiện tại còn lớn hơn đợt trước. Danh hiệu tôi thích nhất trong phần giới thiệu cá nhân vẫn là "Người truyền giáo Bitcoin", nó thậm chí xếp trước cả đối tác sáng lập Waterdrip Capital và chủ tịch Good Vision AI.

Thợ đào đều đi làm AI, hạ tầng crypto ai tiếp quản?

MC Beca: Hiện nay nhiều đội ngũ trung tâm dữ liệu AI xuất thân từ thợ đào, họ hiểu rõ nhất sức mạnh tính toán, vận hành bảo trì, cũng chịu khổ nhất. Mọi người đều đi phục vụ AI rồi, hạ tầng crypto ai tiếp quản?

Dashan: Không cần lo. Người và vốn có thể lưu động, vừa hay nói rõ ngành lành mạnh. Nếu một ngành mãi mãi chỉ có nhóm người cũ, không ai rời đi, mới đáng lo: người mới vì sao phải đến tiếp quản? Người nắm giữ không lưu động, vốn bên ngoài cũng không dám vào.

OG (người kỳ cựu) trong giới coin chốt lời Bitcoin rồi đi mua nhà, mua xe, cải thiện cuộc sống là bình thường. Đầu tư vốn nên cải thiện cuộc sống, mà tiêu dùng cũng sẽ kéo theo ngành khác phát triển.

Thợ đào đi làm AI, không có nghĩa họ vĩnh viễn rời bỏ crypto. Trong thị trường gấu, cùng một mặt bằng, cùng một số điện, lợi nhuận phục vụ AI nếu cao hơn đào Bitcoin, mọi người tự nhiên chuyển sang làm AI; nhưng khi Bitcoin quay lại mức giá cao hơn, họ cũng sẽ quay lại. Đây không phải tổn thương với ngành, ngược lại là một sự thúc đẩy.

Ngoài ra, cũng có người mới đang lặng lẽ vào cuộc: công ty truyền thống, ETF (quỹ hoán đổi danh mục), tổ chức liên quan kiểm soát rủi ro và chiến lược thị trường, cùng một số công ty thanh toán và Internet, đều đang dần phân bổ Bitcoin. Thị trường gấu thường chính là lúc tổ chức lớn phương Tây mai phục, vào cuộc.

Tôi cho rằng một trong những cơ hội lớn nhất của crypto hiện tại là RWA, đặc biệt là Token hóa cổ phần tư nhân Pre-IPO (trước IPO). Ví dụ chia nhỏ hạn mức tư nhân của các công ty chưa lên sàn như Anthropic, OpenAI, Token hóa rồi đưa lên chuỗi giao dịch. Nhà đầu tư lẻ truyền thống hoặc khách hàng giá trị ròng cao dù rất lạc quan về một công ty, cũng chưa chắc có đủ vốn và kênh để vào phần sớm; nếu có thể tham gia với số tiền nhỏ, 7×24 giờ, có thể lưu thông, thì sẽ có thêm nhiều người dùng truyền thống vào thị trường crypto.

Vậy nên có người rời đi, có người vào cuộc là bình thường. Rời đi không nhất định vì bi quan về ngành, cũng có thể vì phát hiện cơ hội kiếm tiền hơn; kiếm được tiền rồi, họ vẫn có thể quay lại mua Bitcoin. Crypto và AI không nên bên trọng bên khinh, hạ thấp lẫn nhau, chúng là hai mặt của một vấn đề của kinh tế số. Người làm AI nên hiểu tầm quan trọng của blockchain, người làm crypto cũng nên thấy AI là một trong những kịch bản ứng dụng quan trọng của blockchain.

AI hiện có bong bóng không? Làm sao phân biệt nhu cầu thực và cảm xúc?

MC Beca: Các anh cũng làm cổ phiếu Mỹ và AI. Bong bóng AI đã được bàn luận hơn một năm, giờ còn đuổi theo được không? Làm sao phân biệt nhu cầu thực và cảm xúc thị trường?

Dashan: Xin tuyên bố trước: đây không phải bất kỳ lời khuyên đầu tư nào, chỉ là quan điểm cá nhân.

Kết luận của tôi là, AI hiện tại không có bong bóng, nhưng không có bong bóng không có nghĩa tương lai sẽ không có bong bóng. Nhìn từ tuyến đầu sức mạnh tính toán AI, hiện nay hoàn toàn là thị trường người bán. Bất kỳ sức mạnh tính toán sắp lên sóng nào ở Mỹ, Nhật Bản đều có thể bị mua sạch, sức mạnh tính toán có thể bàn giao trong nửa năm đến một năm tới cũng thường bị đặt trước hết. Mô hình ngôn ngữ lớn đã đi sâu vào đời sống hàng ngày, lượng sử dụng các công cụ như DeepSeek, ChatGPT vẫn đang tăng, báo cáo tài chính của các công ty phần cứng như chip, lưu trữ cũng rất mạnh, những điều này đều nói rõ nhu cầu là thực.

Nhưng nhu cầu thực không có nghĩa thị trường tài chính sẽ không sụp đổ sớm. Giá cổ phiếu sẽ chú ý hai điểm rủi ro.

Thứ nhất là sau khi công ty AI lớn lên sàn, kỳ vọng có đảo chiều hay không. Dù báo cáo tài chính, lợi nhuận và lợi tức hiện tại đều rất tốt, tổ chức cũng có thể khi dự đoán một năm sau có bong bóng, rút lui trước nửa năm thậm chí một năm, chứ không đợi đến khi doanh thu thực sự giảm. Thị trường chứng khoán giao dịch kỳ vọng, không phải hiện tại. Cần chú ý sau khi công ty lớn lên sàn, đơn hàng, xu hướng và câu chuyện thị trường có thay đổi hay không.

Thứ hai là dư thừa sức mạnh tính toán có thể xuất hiện sau mùa thu năm 2028. Theo dữ liệu lúc đó, năm 2025 Mỹ đầu tư hơn 500 tỷ USD vào hạ tầng AI, năm 2026 dự kiến ít nhất tăng gấp đôi lên 1 nghìn tỷ USD. Các AIDC này từ xây dựng đến vận hành ít nhất cần hai năm, tập trung đưa vào sản xuất khoảng sau mùa thu năm 2028. Khi đó nguồn cung sức mạnh tính toán có thể tăng hơn mười lần, mấu chốt là xem mức tiêu thụ của các ứng dụng như AI Agent có thể tăng hơn mười lần hay không.

Nếu nhu cầu tăng trưởng nhanh đồng bộ, ngành vẫn có thể đi lên; nếu nhu cầu không theo kịp, nguồn cung lại tăng mạnh, thì có thể xuất hiện dư thừa sức mạnh tính toán. Điều này không hiếm: cáp quang Internet, cáp quang biển, đường cao tốc và các hạ tầng khác đều từng trải qua quá trình xây dựng quy mô lớn trước, dư thừa nguồn cung, bong bóng vỡ, rồi từ từ phục hồi và được sử dụng đầy đủ. Sức mạnh tính toán AI cũng có thể trải qua chu kỳ tương tự.

Bầu cử giữa kỳ Mỹ có gây sốc cho crypto không?

MC Beca: Nếu kết quả bầu cử giữa kỳ Mỹ bất lợi cho crypto, ngành có lại bị tổn thương nặng, quay về thị trường gấu không? Anh có vì một cuộc bầu cử mà điều chỉnh vị thế không?

Dashan: Tôi từng tham dự hội nghị Bitcoin Hong Kong, cũng trò chuyện với một số người gần gũi chính phủ phương Tây. Chính phủ Mỹ hiện tại tự xưng thân thiện với crypto, Trump cũng thường được gọi là "tổng thống crypto". Vì họ từng nhận được ủng hộ từ ngành crypto, nên cần có lời giải thích với cử tri trước bầu cử, thúc đẩy một số dự luật hoặc ít nhất đưa ra tin tốt.

Vì vậy, trước bầu cử giữa kỳ, tôi không lo lắng lắm về thị trường. Còn về Clarity Act (Đạo luật Clarity), điều tôi nghe được là trở ngại khá nhiều, chưa chắc thông qua; nhưng thị trường cũng đang kỳ vọng các tin tốt khác có thể có, ví dụ liệu Bộ Tài chính Mỹ có mua Bitcoin với quy mô lớn hay không. Nếu thực sự có dòng vốn cấp chục tỷ USD vào cuộc, sẽ có ảnh hưởng rõ rệt đến giá Bitcoin.

Phán đoán của tôi là, giai đoạn trước bầu cử có thể vẫn có cơ hội, nhưng càng gần bầu cử càng cần thận trọng: nếu kết quả bầu cử rất tốt, Trump chưa chắc cần tiếp tục nhấn mạnh vấn đề crypto; nếu kết quả không tốt, chính sách crypto của đối thủ cũng có thể tạo áp lực. Vị thế hiện tại của tôi vẫn khá nặng, nhưng bước vào giai đoạn nhạy cảm trước bầu cử, sẽ rất chú ý thay đổi.

Về dài hạn tôi vẫn lạc quan. Hai đảng Mỹ trong vấn đề crypto chưa chắc đơn giản là một bên phản đối, một bên ủng hộ, vì người nắm giữ tài sản crypto ở Mỹ đã rất nhiều, bên nào cũng không dám coi nhẹ nhóm này. Nhìn theo chu kỳ bốn năm, thị trường ngắn hạn dù yếu đi cũng nên giữ thận trọng; Bitcoin tương lai vẫn sẽ có đợt thị trường bò tiếp theo. Ở đây cũng chỉ là phán đoán cá nhân, không phải lời khuyên thao tác.

Nhà đầu tư lẻ muốn tham gia Pre-IPO, cần chú ý gì?

MC Beca: Hiện nay nhiều người tham gia Pre-IPO, nhưng không ít dự án mở phiên tăng vọt rồi lại rơi xuống, rất giống đường K của dự án crypto sau khi lên sàn. Nhà đầu tư lẻ nếu muốn tham gia Pre-IPO, anh sẽ cho lời khuyên gì?

Dashan: Trước hết, dự án Pre-IPO trong ngày mở phiên đầu tiên lao lên giá cao, sau đó thời gian dài khó quay lại đỉnh, là chuyện rất thường gặp. Cuộc chơi lợi ích, thao túng và bất đối xứng thông tin trong thị trường tài chính truyền thống không hề nhẹ hơn giới coin; nhà đầu tư lẻ tự nhiên ở thế yếu.

Việc đầu tiên nhà đầu tư lẻ có thể làm, là dùng thời gian đổi không gian: thực sự lạc quan về một tài sản, thì nắm giữ dài hạn, đừng để thao tác ngắn hạn ép xuống xe. Lấy Bitcoin làm ví dụ, nếu mua từ sớm rồi luôn nắm giữ, thị trường biến động thế nào cũng không dễ xuống xe, kết quả dài hạn có thể khác. Đương nhiên, nếu muốn mua altcoin, phải thận trọng hơn trong việc chọn tài sản thực sự chất lượng.

Thứ hai, là cố gắng lấy được hạn mức gần với chi phí của nhà đầu tư sớm, gần với chi phí của tổ chức. Hiện có dự án thử Token hóa hạn mức tư nhân của các vòng sớm hơn, đưa lên chuỗi giao dịch. Nếu nhà đầu tư lẻ có thể tham gia với mức giá gần với tổ chức, thay vì sau khi mở phiên mua ở giá cao, cấu trúc rủi ro - lợi nhuận sẽ hoàn toàn khác. Ví dụ phần cổ phần sớm của một công ty chất lượng nào đó được Token hóa, nhà đầu tư lẻ trước khi lên sàn có được nó với chi phí thấp hơn, sau khi lên sàn dù giá rơi xuống, cũng có thể vẫn có đệm an toàn và thanh khoản tốt hơn.

Tôi lạc quan về hướng Token hóa cổ phần tư nhân Pre-IPO của công ty chất lượng và đưa lên chuỗi. Nó hạ thấp ngưỡng và chi phí để nhà đầu tư lẻ tham gia tài sản chất lượng, cũng tăng tính linh hoạt. So sánh mà nói, tài sản mà tổ chức hoàn toàn không muốn mua, chỉ dựa vào câu chuyện thu hút nhà đầu tư lẻ tiếp quản, khả năng cao không phải tài sản tốt. Tài sản chất lượng mà tổ chức đã nắm giữ với chi phí hợp lý, mới đáng nghiên cứu thêm; nhà đầu tư lẻ nếu muốn có lợi nhuận vượt trội, mấu chốt là tranh thủ gần với chi phí của tổ chức, chứ không phải tiếp quản ở đỉnh cảm xúc.

Điều này có điểm tương đồng với logic ICO sớm năm 2017: lúc đó tài sản trên chuỗi khan hiếm, người tham gia trực tiếp chuyển tiền vào giao thức; ưu thế của tổ chức chủ yếu là quy mô vốn, nhưng nhà đầu tư lẻ và tổ chức trong tư cách tham gia từng lần tương đối bình đẳng. Tương lai, nếu nhiều giao thức trên chuỗi hơn có thể để nhà đầu tư lẻ có được phần sớm của tài sản chất lượng một cách công bằng, minh bạch, nhà đầu tư lẻ sẽ có cơ hội lớn hơn để thu hẹp khoảng cách với tổ chức.

Người đi lâu trong ngành và người biến mất giữa chừng, khác biệt bản chất nhất là gì?

MC Beca: Anh từ năm 2013 đào coin, đến làm đầu tư, làm trại đào, rồi đến hôm nay làm AI. Người đi lâu và người đi rồi biến mất, khác biệt bản chất nhất là gì?

Dashan: Tôi cho rằng có hai điểm.

Thứ nhất, có phải chủ nghĩa dài hạn hay không. Muốn đi lâu, tầm mắt phải đặt xa, không thể chỉ nhìn chằm chằm dưới chân. Chỉ nhìn lợi ích ngắn hạn, thì không thấy hố phía trước, rất dễ đi rồi rơi xuống. Phải có điều nên làm, cũng phải có điều không nên làm.

Thứ hai, có nguyên tắc hay không. Không thể tiền gì cũng kiếm, phải nghĩ rõ mình giỏi gì, thích gì, rồi kiếm tiền khiến mình yên tâm, cũng khiến mình vui vẻ. Tinh lực của mỗi người đều có hạn.

Kết luận

Hôm nay chúng ta không chỉ bàn về mười bốn năm của riêng thầy Dashan, mà cũng bàn về trải nghiệm của một nhóm người trong ngành: từ năm 2013 học tiến sĩ, năm 2017 làm VC, đến năm 2024 đặt cược lớn vào BTC Layer 2, rồi đến nay chuyển hướng AI, mọi lựa chọn đều chỉ về cùng một câu hỏi — làm sao đặt cược vào năng lực sản xuất nền tảng của thế giới số thế hệ tiếp theo.

Câu hỏi này không có đáp án chuẩn. Hôm nay chúng ta nghe được, là câu trả lời của một người hoạt động lâu dài trong ngành, không ngừng lựa chọn, không ngừng phục bàn, cũng không ngừng điều chỉnh hướng đi. Với bạn trước màn hình, điều quan trọng hơn có lẽ không phải sao chép câu trả lời của anh ấy, mà là tự hỏi chính mình: vì sao bạn ở lại ngành này? Lần tới lại chuẩn bị đặt cược vào điều gì?

Cảm ơn thầy Dashan, cũng cảm ơn tất cả khán giả đã xem đến giờ. "100 nhân vật Blockchain", kỳ sau gặp lại.