Lợi suất trái phiếu chính phủ lên cao nhất từ 2008! Trái phiếu Mỹ, Nhật liên tiếp phá vỡ ngưỡng, vì sao thị trường trái phiếu toàn cầu sụp đổ trên diện rộng?

Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm vượt 4,78% tiến sát ngưỡng 5%, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm lần đầu chạm 3% sau 30 năm – đằng sau việc hai trái phiếu chuẩn toàn cầu liên tiếp phá vỡ ngưỡng là sự bùng nổ tập trung của áp lực vĩ mô: lạm phát toàn cầu ở mức cao, thâm hụt tài khóa mất kiểm soát, nhiều nước không còn hy vọng hạ lãi suất. Lợi suất trái phiếu Mỹ 5% có lẽ không phải là điểm kết thúc, mà là điểm khởi đầu của trạng thái bình thường mới.

Thị trường trái phiếu toàn cầu đang trải qua đợt bán tháo dữ dội nhất trong gần hai thập kỷ. Lợi suất chỉ số trái phiếu chính phủ toàn cầu Bloomberg đã tăng bốn phiên liên tiếp, đạt 3,72%, mức cao nhất kể từ giữa năm 2008 – đây không phải là biến động cục bộ của một thị trường đơn lẻ, mà là một cuộc định giá lại mang tính hệ thống lan rộng khắp Mỹ, Nhật Bản, Australia và toàn bộ nhóm G10.

Thứ Ba (1/9), lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm có lúc tăng lên 4,78%, mức cao nhất kể từ tháng 1/2025; lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm lần đầu chạm 3% sau 30 năm, lợi suất trái phiếu cùng kỳ hạn của Australia cũng tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2011. Lợi suất trái phiếu chính phủ Anh kỳ hạn 10 năm leo lên mức cao nhất kể từ tháng 6/2008, tăng 7 điểm cơ bản lên 5,223%.

Logic thúc đẩy đợt bán tháo này đan xen chặt chẽ: Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Kevin Warsh tại hội nghị Jackson Hole tái khẳng định lập trường chống lạm phát, xung đột Mỹ-Iran leo thang đẩy giá dầu thô Brent trở lại trên 90 USD/thùng, cộng thêm quy mô nợ công Mỹ vượt 40 nghìn tỷ USD và thâm hụt tài khóa tiếp tục mở rộng, thị trường đang định giá lại toàn diện kỳ vọng "lãi suất cao duy trì lâu hơn".

Tuy nhiên, vấn đề then chốt hơn nằm ở chỗ: kỷ nguyên tiền rẻ từng nâng đỡ định giá tài sản toàn cầu trong hơn một thập kỷ qua có lẽ đã kết thúc. Giới phân tích cho rằng, lợi suất trái phiếu Mỹ 5% có lẽ không phải là điểm kết thúc, mà là điểm khởi đầu của trạng thái bình thường mới.

Ngòi nổ: Phát biểu cứng rắn của Warsh cộng hưởng với cú sốc giá dầu

Ngòi nổ trực tiếp thúc đẩy đợt bán tháo này là sự bùng nổ đồng thời của hai lực lượng.

Trong bài phát biểu tại Jackson Hole hôm thứ Sáu tuần trước, Warsh một lần nữa tái khẳng định lập trường sẽ kiềm chế triệt để lạm phát – đây đã là năm thứ năm liên tiếp Fed không thể kiểm soát lạm phát trong phạm vi mục tiêu. Sau phát biểu, xác suất thị trường hoán đổi lãi suất định giá Fed tăng lãi suất vào tháng 9 đã nhảy vọt từ 34% lên 65%.

Cùng lúc đó, xung đột Mỹ-Iran lại leo thang, thị trường lo ngại tuyến năng lượng eo biển Hormuz bị gián đoạn kéo dài, giá dầu thô Brent tăng 1,2% lên khoảng 91,55 USD/thùng. Giá dầu tăng trực tiếp củng cố kỳ vọng lạm phát, tiếp tục đẩy giá trái phiếu xuống thấp.

Theo Bloomberg đưa tin, nhiều quan chức Mỹ-Iran đương nhiệm và tiền nhiệm cho biết, dự kiến xung đột Trung Đông sẽ kéo dài nhiều tháng. Điều này có nghĩa áp lực tăng giá năng lượng khó tan biến trong ngắn hạn, sự bất định về lộ trình lạm phát sẽ tiếp tục gây khó khăn cho thị trường trái phiếu.

Hai lực lượng cộng hưởng khiến áp lực lên thị trường trái phiếu đột ngột gia tăng. Barclays và Societe Generale sau phát biểu của Warsh đều đã điều chỉnh dự báo lãi suất, đưa các đợt tăng lãi suất tháng 9 và tháng 12 vốn chưa từng được dự kiến vào kịch bản cơ sở.

Logic cốt lõi của trái phiếu Mỹ: Thâm hụt mất kiểm soát và định giá lại lãi suất thực

Đà tăng của lợi suất trái phiếu Mỹ có động lực cấu trúc sâu xa hơn cả yếu tố địa chính trị.

Nợ quốc gia Mỹ đã vượt 40 nghìn tỷ USD vào tháng 8, áp lực cung trái phiếu kho bạc tiếp tục gia tăng. Cùng lúc đó, các công ty công nghệ lớn đang phát hành trái phiếu doanh nghiệp dài hạn quy mô lớn để tài trợ xây dựng hạ tầng trí tuệ nhân tạo, dự kiến tháng 9 sẽ còn khoảng 200 tỷ USD trái phiếu doanh nghiệp xếp hạng cao đổ vào thị trường, cạnh tranh cùng nguồn vốn với trái phiếu kho bạc.

Theo MarketWatch đưa tin, tốc độ tăng trưởng GDP danh nghĩa của Mỹ đã tăng tốc lên khoảng 6,6% so với cùng kỳ, nhưng tốc độ tăng trưởng thực tế chỉ là 2,1%, chênh lệch chủ yếu phản ánh lạm phát – chỉ số giảm phát GDP tăng 4,4% so với cùng kỳ. Trong lịch sử, lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm thường cao hơn chỉ số giảm phát GDP, nhưng hiện chênh lệch giữa hai chỉ số này đã ở mức thấp lịch sử, đồng nghĩa lợi suất vẫn còn dư địa tăng.

Đáng chú ý hơn, đợt tăng lợi suất lần này chủ yếu diễn ra thông qua lãi suất thực (lợi suất thực tế) chứ không phải kỳ vọng lạm phát. Điều này cho thấy thị trường trái phiếu không đơn thuần định giá lạm phát, mà đang đòi hỏi lợi nhuận thực tế cao hơn – đây là sự định giá lại căn bản đối với mức lãi suất cân bằng dài hạn của nền kinh tế Mỹ.

Theo MarketWatch đưa tin, tốc độ tăng trưởng GDP danh nghĩa cũng nhanh hơn tốc độ tăng cung tiền, vòng quay tiền tệ tăng lên, trong lịch sử có tương quan cao với việc lãi suất dài hạn đi lên.

Theo báo cáo, Bộ trưởng Tài chính Bessent hôm thứ Hai cho biết, ông và Warsh có lập trường nhất quán về vấn đề thị trường trái phiếu kho bạc khoảng 31,5 nghìn tỷ USD. Bộ Tài chính trước đó vào giữa tháng 8 đã công bố mở rộng quy mô mua lại trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 đến 30 năm, nhưng giới phân tích cho rằng, điều nhà chức trách hiện có thể làm chỉ là ổn định lợi suất, chứ không phải chủ động kéo lợi suất xuống.

Thắt chặt đồng loạt của các ngân hàng trung ương toàn cầu, kỷ nguyên tiền rẻ đang kết thúc

Một logic cốt lõi khác của đợt bán tháo trái phiếu này là sự kết thúc của kỷ nguyên tiền rẻ toàn cầu.

Trong thời gian dài, lợi suất thấp của trái phiếu Mỹ phụ thuộc một phần vào dòng vốn ngoại giá rẻ liên tục đổ vào từ các nền kinh tế lãi suất thấp như Nhật Bản, châu Âu. Tuy nhiên, khi các ngân hàng trung ương lớn trên toàn cầu lần lượt thắt chặt chính sách tiền tệ, logic này đang tan rã.

Khi lợi suất ở nước ngoài tăng lên, sức hấp dẫn tương đối của trái phiếu kho bạc Mỹ đối với nhà đầu tư nước ngoài giảm xuống, đặc biệt sau khi tính đến chi phí phòng ngừa rủi ro tiền tệ, càng làm tăng áp lực tăng lợi suất trái phiếu Mỹ. Chiến lược gia Bloomberg Mark Cranfield chỉ ra:

"Các nhà giao dịch thu nhập cố định G10 đang ngày càng theo dõi sát trái phiếu chính phủ Nhật Bản, trái phiếu Australia cũng ngày càng định giá theo trái phiếu Nhật thay vì trái phiếu Mỹ. Bối cảnh hiện tại cực kỳ bất lợi: lạm phát dai dẳng cộng với thâm hụt tài khóa khổng lồ của Mỹ, Nhật Bản, Anh và Pháp."

Sự chuyển dịch của Nhật Bản đặc biệt then chốt. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã chấm dứt chính sách lãi suất âm cuối cùng trên toàn cầu vào năm 2024, sau đó lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản tăng nhanh. Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm một năm trước chỉ khoảng 1,5%, nay đã chạm 3%, tăng gấp đôi.

Tỷ trọng nhà đầu tư quốc tế trong giao dịch trái phiếu chính phủ Nhật Bản giao ngay hàng tháng đã tăng từ 12% năm 2009 lên khoảng hai phần ba, trái phiếu Nhật đang trở lại thành lựa chọn quan trọng trong phân bổ tài sản toàn cầu, điều này có nghĩa một phần vốn trước đây chảy sang trái phiếu Mỹ đang quay trở lại.

Cùng lúc đó, áp lực tài khóa cũng không thể xem nhẹ. Chính phủ của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã tung ra kế hoạch chi tiêu tài khóa quy mô chưa từng có, nhưng chưa xác định rõ phương án tài trợ cho việc giảm thuế tiêu thụ thực phẩm, lo ngại về tính bền vững tài khóa càng đẩy lợi suất trái phiếu Nhật lên cao. Trong đề xuất ngân sách ban đầu cho năm tài khóa tới, Bộ Tài chính Nhật Bản ghi nhận chi phí trả nợ đạt mức kỷ lục 36,6 nghìn tỷ yên (khoảng 230 tỷ USD).

Kỳ vọng tăng lãi suất của các ngân hàng trung ương Mỹ, Nhật Bản, châu Âu, Australia đồng loạt nóng lên

Trong bối cảnh thị trường trái phiếu toàn cầu bán tháo mạnh, làn sóng định giá lại lãi suất toàn cầu tiếp tục lan rộng, thị trường đặt cược đáng kể vào việc các ngân hàng trung ương lớn thắt chặt chính sách tiền tệ.

Sau hội nghị thường niên các ngân hàng trung ương toàn cầu tại Jackson Hole, theo dữ liệu Bloomberg, xác suất thị trường hoán đổi định giá Fed tăng lãi suất vào tháng 9 đã tăng vọt từ 34% trước phát biểu của Warsh lên 65%.

Ngoài ra, thị trường hoán đổi lãi suất cho thấy, việc Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) tăng lãi suất tại cuộc họp ngày 10/9 đã được định giá hoàn toàn, xác suất Ngân hàng Dự trữ New Zealand tăng lãi suất trong tuần này là 98%, xác suất BOJ tăng lãi suất vào ngày 18/9 là 92%, còn việc tăng lãi suất vào tháng 10 đã được định giá hoàn toàn.

Bài viết của Wall Street CN cho biết, theo đài truyền hình quốc gia Nhật Bản NHK đưa tin, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Bessent hôm thứ Hai trong khuôn khổ hội nghị Bộ trưởng Tài chính G20 đã lần lượt gặp Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama và Thống đốc BOJ Kazuo Ueda. Bessent nói rõ với cả hai bên rằng, bước tiếp theo Nhật Bản nên tăng lãi suất.

Sau đó, Bessent trong cuộc phỏng vấn với CNBC cho biết: "Tôi nắm thông tin mà thị trường không biết, tôi tin rằng chính phủ Nhật Bản và BOJ sẽ hành động để thúc đẩy đồng yên mạnh lên." Đây là tín hiệu rõ ràng nhất từ Washington cho đến nay về chính sách tiền tệ của Nhật Bản.

Chiến lược gia Dilin Wu của Pepperstone chỉ ra, "Lộ trình chính sách của các ngân hàng trung ương lớn trên toàn cầu sẽ được hé lộ tập trung trong cùng một tháng, điều này tạo ra một cửa sổ định giá dày đặc cho thị trường lãi suất và ngoại hối."

Cộng hưởng toàn cầu: Phản ứng dây chuyền từ Australia đến châu Âu

Đợt bán tháo này đã biến thành sự cộng hưởng đồng bộ toàn cầu, chứ không phải sự kiện cô lập của một thị trường đơn lẻ.

Thứ Ba, lợi suất trái phiếu chính phủ Australia kỳ hạn 10 năm tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2011, sau khi dữ liệu lạm phát Australia công bố mạnh hơn dự kiến, các nhà giao dịch lập tức tăng đặt cược vào đợt tăng lãi suất thứ tư trong năm nay của Ngân hàng Dự trữ Australia, xác suất tăng lên 54%.

Chiến lược gia lãi suất cấp cao khu vực châu Á - Thái Bình Dương của TD Securities, Prashant Newnaha, cho biết:

"Thị trường trái phiếu không sụp đổ, nhưng nó đang phát đi một bản ghi nhớ rất rõ ràng: lạm phát càng dai dẳng, lãi suất chính sách càng phải 'cao hơn và lâu hơn'. Tình trạng tài khóa xấu đi và phần bù kỳ hạn cao hơn sẽ tiếp tục là tâm điểm của thị trường."

Xét theo quy luật mùa vụ, áp lực có thể sẽ kéo dài. Theo dữ liệu Bloomberg, trong thập kỷ qua, tháng 9 và tháng 10 là hai tháng thể hiện tệ nhất của chỉ số trái phiếu toàn cầu, mức giảm trung bình mỗi tháng đều vượt 1%.

Thị trường chứng khoán chịu áp lực, chi phí vay tăng trên diện rộng

Lợi suất liên tục tăng đang lan truyền sang nền kinh tế thực và thị trường tài chính qua nhiều kênh.

Đối với thị trường chứng khoán, nhà quản lý danh mục cấp cao của Dakota Wealth Management, Robert Pavlik, cho biết:

Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm ở mức 4,75% là ngưỡng khiến nhà đầu tư "thực sự bắt đầu cảnh giác", thị trường bắt đầu lo ngại lợi suất chạm 5% và gây ra điều chỉnh trên thị trường chứng khoán.

Chiến lược gia thị trường trưởng của Franklin Templeton Institute, Chris Galipeau, cho biết, thị trường chứng khoán hiện vẫn có thể chịu đựng mức lãi suất hiện tại, nhưng nếu lợi suất kỳ hạn 10 năm vượt 5%, thị trường chứng khoán "có thể gặp một số rắc rối".

Đối với các hộ gia đình thông thường, lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm là chuẩn định giá cho lãi suất vay thế chấp mua nhà kỳ hạn 30 năm, lợi suất tăng trực tiếp đẩy chi phí mua nhà lên cao.

Chiến lược gia thị trường trưởng của MetLife Investment Management, Drew Matus, chỉ ra, lợi suất vượt khỏi "vùng thoải mái" 3,5% đến 4,5% sẽ buộc các hộ gia đình tăng tiết kiệm, tạo áp lực giảm lên tiêu dùng.

Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm hiện ở mức 5,27%, kể từ tháng 1 năm nay đã có 55 phiên giao dịch đóng cửa trên 5%, nhiều nhất kể từ năm 2006. Vào giữa tháng 8, lợi suất kỳ hạn 30 năm có lúc chạm 5,34%, mức cao nhất kể từ năm 2007.

Chiến lược gia danh mục của Natixis Investment Managers, Garrett Melson, thì cảnh báo, nếu lợi suất tăng thêm, sẽ làm trầm trọng thêm nhiều cơn gió ngược mà thị trường chứng khoán đang đối mặt, đặc biệt trong bối cảnh dữ liệu kinh tế cứng gần đây suy yếu. Ông cho biết:

"Lợi suất thực hấp dẫn cộng với một chút dấu hiệu tăng trưởng chậm lại, đủ để thay đổi câu chuyện thị trường, tái khơi dậy nhu cầu mua trái phiếu."

Báo cáo việc làm phi nông nghiệp tháng 8 công bố vào thứ Sáu tuần này sẽ là cửa sổ quan sát then chốt tiếp theo.