Ethereum muốn cho phép trả phí gas bằng stablecoin, nhu cầu ETH có sụp đổ?

Ngày 7 tháng 9, một dòng tweet lan truyền trên X: "Bản nâng cấp lớn tiếp theo của Ethereum sẽ cho phép người dùng trả phí giao dịch bằng stablecoin thay vì ETH."

Phần bình luận lập tức nổ tung. Leo Lanza từ cộng đồng Ethereum đã đăng một chỉnh sửa quan trọng trong vòng một giờ: "Ở cấp độ giao thức, USDC sẽ không được chấp nhận làm gas. Việc thanh toán gas của Ethereum vẫn là ETH, chỉ là từ góc nhìn của người dùng, họ đang trả bằng USDC."

Sự thật là gì?

Frame Transactions: Một giao dịch được tách ra thành những gì?

Tại cuộc họp các nhà phát triển lõi Ethereum (ACDE) ngày 27 tháng 8, EIP-8141 đã chính thức được nâng từ "Cân nhắc đưa vào" (CFI) lên "Dự kiến đưa vào" (SFI), được xếp lịch chính thức cho hard fork Hegotá năm 2027, đây là bản nâng cấp giao thức lớn tiếp theo của Ethereum sau Glamsterdam vào cuối năm nay.

Tên đầy đủ của EIP-8141 là "Frame Transactions" (giao dịch khung), do 10 tác giả bao gồm Vitalik Buterin cùng đề xuất. Thay đổi cốt lõi của nó có thể tóm tắt trong một câu: tách một giao dịch từ "một khối thao tác không thể chia cắt" thành tối đa 64 "khung" (Frame) có thể lập trình, mỗi khung đảm nhiệm logic khác nhau—xác minh danh tính, trả gas, thực thi thao tác—độc lập nhưng ràng buộc nguyên tử với nhau.

Sau khi tách ra, thay đổi trực tiếp nhất là: tài khoản gửi tài sản và tài khoản trả gas không còn bắt buộc phải là một.

Một ứng dụng thanh toán có thể trả phí gas thay người dùng; một giao thức DeFi có thể gộp chi phí gas vào phí dịch vụ của mình; một ví có thể khấu trừ số tiền tương đương từ số dư stablecoin của người dùng, rồi dùng ETH dự trữ của mình để thanh toán phí trên chuỗi.

Trải nghiệm của người dùng là "trả gas bằng USDC", nhưng ở cấp độ giao thức, thứ nhận được từ đầu đến cuối vẫn là ETH.

Chi phí cố hữu của mỗi giao dịch khung khoảng 12.000 gas, mỗi khung thêm vào tốn thêm khoảng 475 gas. Chi phí này không đáng kể so với tính linh hoạt mà nó mang lại.

Vitalik viết trong bài đăng trên X ngày 6 tháng 9 rằng công việc về Frame "đã âm thầm tiến triển trong vài tháng qua". Nhưng cần lưu ý rằng EIP-8141 hiện vẫn ở trạng thái Dự thảo (Draft), thiết kế đặc tả cụ thể vẫn có thể thay đổi, và còn ít nhất một năm nữa mới được kích hoạt thực tế.

Điều này khác gì so với ERC-4337?

Nếu bạn cảm thấy "trả gas thay" nghe không mới, trực giác của bạn là đúng.

ERC-4337 đã được triển khai lên mainnet Ethereum từ tháng 3 năm 2023. Nó đạt được trải nghiệm người dùng tương tự EIP-8141 thông qua sự kết hợp của ví hợp đồng thông minh, Bundler (người đóng gói) và Paymaster (bên trả gas thay): người dùng ký UserOperation, Bundler đóng gói và gửi, Paymaster trả phí gas ETH thay người dùng. Đến nay, ERC-4337 đã hỗ trợ hơn 40 triệu tài khoản thông minh và hơn 100 triệu UserOperation.

EIP-8141 muốn thay thế những khiếm khuyết kiến trúc của ERC-4337; về mặt chức năng, mục tiêu của hai thứ chồng chéo rất nhiều.

Vấn đề của ERC-4337 là nó mang tính "cắm thêm", toàn bộ hệ thống chạy bên ngoài giao thức Ethereum: UserOperation đi qua mempool dự phòng riêng (alt-mempool), Bundler là vai trò ngoài chuỗi, hợp đồng EntryPoint là nút trung tâm theo mô hình singleton. Điều này có nghĩa là mỗi thao tác thực thi qua ERC-4337 có chi phí gas cao hơn khoảng 20%-40% so với giao dịch EOA thông thường, và hệ sinh thái Bundler tập trung cao độ—ba nhà vận hành hàng đầu (Pimlico, Stackup, Coinbase) xử lý khoảng 78% khối lượng UserOperation.

Mục tiêu của EIP-8141 là chuyển bộ năng lực này từ "lớp bổ sung bên trên giao thức" vào "chính giao thức". Frame Transactions là loại giao dịch nguyên bản của Ethereum (type 0x06), không cần Bundler, không cần mempool dự phòng, không cần hợp đồng EntryPoint. Trả gas thay, xoay vòng khóa, đa chữ ký, khôi phục xã hội, thậm chí các phương án chữ ký kháng lượng tử, đều có thể trở thành năng lực nguyên bản của hệ thống tài khoản Ethereum, thay vì các chức năng ngoại vi do từng nhà sản xuất ví tự triển khai.

Nhu cầu ETH có thực sự bị suy yếu?

Đến câu hỏi cốt lõi.

Dòng tweet đó gây lo lắng vì nhiều người có chuỗi suy luận tiềm thức như sau: người dùng có thể không cần nắm giữ ETH → người dùng không cần mua ETH → phía cầu của ETH sụp đổ.

Mỗi mũi tên trong chuỗi này đều không đứng vững khi xem xét kỹ.

EIP-8141 thay đổi cấu trúc phân bổ nhu cầu ETH, không phải tổng lượng.

Theo mô hình hiện tại, mọi người dùng muốn làm bất kỳ thao tác nào trên Ethereum đều phải mua trước một ít ETH để trong ví nhằm trả gas. Điều này có nghĩa là nhu cầu gas ETH phân tán trên hàng triệu tài khoản cá nhân lẻ tẻ, số dư ETH mỗi tài khoản có thể chỉ vài chục đô la, và lượng vốn lớn bị đọng lại thành "kho dự trữ gas không hoạt động".

Điều EIP-8141 (cũng như Paymaster của ERC-4337 đang vận hành) thay đổi là: những nhu cầu gas lẻ tẻ này được gom vào tay một số ít nhà vận hành ví, nhà cung cấp dịch vụ Paymaster và nhà phát triển ứng dụng. Họ cần nắm giữ lượng lớn ETH để thực hiện nghĩa vụ trả thay, và vì tần suất tiêu thụ gas của họ cao hơn nhiều so với người dùng thường, vòng quay ETH của họ cũng cao hơn.

Một phép so sánh: giống như đường cao tốc chuyển từ trạm thu phí thủ công sang hệ thống ETC. Trước khi chuyển, mỗi tài xế lên cao tốc đều phải mang tiền lẻ trong túi; sau khi chuyển, tài xế không cần mang tiền mặt, nhưng nhà vận hành ETC cần thanh toán khoản lớn với tập đoàn đường bộ. Tổng doanh thu phí của đường cao tốc không đổi, nhưng phân bổ "ai giữ đồng xu" chuyển từ hàng triệu ví sang bể vốn của vài chục nhà vận hành.

Thứ mà người xác thực cuối cùng nhận được vẫn là ETH. Điểm này không có bất kỳ thay đổi nào ở cấp độ giao thức. Cơ chế đốt phí cơ bản của EIP-1559 cũng không bị ảnh hưởng; base fee của mỗi giao dịch vẫn được định giá bằng ETH và bị đốt.

Vì vậy, mô tả chính xác hơn là: EIP-8141 có thể làm giảm nhu cầu bán lẻ "mỗi người dùng phải mua một ít ETH", nhưng đồng thời tập trung những nhu cầu này vào tay các nhà vận hành hạ tầng chuyên nghiệp, tạo thành hoạt động mua sỉ với quy mô lớn hơn và tần suất cao hơn.

Sự dịch chuyển nắm bắt giá trị thực sự

Nếu EIP-8141 được kích hoạt theo kế hoạch vào năm 2027, chuỗi giá trị gas trên Ethereum sẽ trở thành cấu trúc bốn tầng:

Người dùng nắm giữ stablecoin hoặc tài sản ERC-20 khác → Ví hoặc nhà cung cấp Paymaster thu stablecoin của người dùng và mua ETH tập trung → Ứng dụng dùng doanh thu của mình hoặc phí người dùng trả để trang trải chi phí gas → Người xác thực nhận ETH và thực hiện đốt.

Trong chuỗi này, ai là bên hưởng lợi và ai là bên chịu thiệt?

Hưởng lợi lớn nhất là tầng ứng dụng.

Một giao thức DeFi hoặc ứng dụng thanh toán trước đây có một bước trong phễu chuyển đổi người dùng gọi là "trước tiên hãy mua một ít ETH bỏ vào ví", bước này đã cản trở lượng lớn người dùng tiềm năng vốn đã nắm giữ stablecoin. EIP-8141 loại bỏ điểm ma sát này, trực tiếp nâng tỷ lệ chuyển đổi của người dùng từ "đăng ký" sang "giao dịch đầu tiên". Ước tính chính thức của Ethereum cho thấy chỉ riêng năm 2024, ERC-4337 đã mang lại 20 triệu tài khoản thông minh mới, tốc độ tăng trưởng hàng năm gấp 7 lần; EIP-8141 sau khi được nguyên bản hóa có thể còn đẩy nhanh xu hướng này hơn nữa.

Bên hưởng lợi còn có các đơn vị phát hành stablecoin. Nếu việc trả gas thay trở thành thông lệ, người dùng mặc định nắm giữ USDC hoặc USDT là có thể hoàn thành mọi thao tác trên chuỗi, stablecoin sẽ được nâng cấp từ "tài sản lưu trữ thụ động" thành "nhiên liệu gas chủ động". Trong quá trình Paymaster mua ETH trên chuỗi để trả gas, thực tế đã tạo ra một dòng chuyển đổi liên tục từ stablecoin sang ETH.

Đối với ETH, đây là một cuộc dịch chuyển cấu trúc "từ nắm giữ bán lẻ thành nắm giữ tổ chức". Tổng nhu cầu chưa chắc giảm (thậm chí có thể tăng do tỷ lệ chuyển đổi người dùng tăng), nhưng chân dung người nắm giữ sẽ thay đổi căn bản. Trước đây là hàng triệu người dùng thường mỗi người nắm giữ một ít ETH, sau này là vài chục Paymaster và nhà vận hành ví tập trung nắm giữ lượng ETH lớn.

Điều này có nghĩa là cơ chế hình thành giá ETH cũng sẽ thay đổi. Lực mua lẻ tẻ của nhà đầu tư cá nhân giống như mưa phùn, liên tục nhưng yếu ớt, không tạo ra cú sốc giá; lực mua tập trung của tổ chức là các lệnh theo lô, có thể tạo áp lực mua đáng kể hơn vào thời kỳ cao điểm nhu cầu gas, nhưng cũng có thể xuất hiện lực bán tập trung hơn vào thời kỳ thấp điểm. Cấu trúc biến động của ETH có thể vì thế mà thay đổi, trở nên giống mô hình định giá bán buôn của hàng hóa hơn.