Dù có phần dè dặt hơn bong bóng dot-com, nhưng lại nguy hiểm hơn? BlackRock phân tích sự thật đằng sau xu hướng thị trường trí tuệ nhân tạo (AI).

Tác giả gốc: Monday, Deep Tide TechFlow

Phân tích chuyên sâu: Báo cáo mới nhất của BlackRock đưa ra sự so sánh trực tiếp giữa thị trường AI đang tăng trưởng mạnh mẽ hiện nay và bong bóng dot-com những năm 1990: Từ năm 1993 đến năm 1999, cổ phiếu công nghệ Mỹ đã tăng lũy kế 1097%, trong khi thị trường AI đã chứng kiến mức tăng lũy kế 569% kể từ năm 2019. Mức tăng này chỉ bằng một nửa so với thời điểm đó, nhưng tỷ lệ P/E của S&P 500 (tương đương với đỉnh điểm của bong bóng năm 2000) đã quay trở lại mức 40, và cổ phiếu công nghệ hiện chiếm hơn 37,5% tổng vốn hóa thị trường chứng khoán Mỹ, vượt qua mức đã thấy trong thời kỳ bong bóng dot-com.

BlackRock kết luận rằng trí tuệ nhân tạo (AI) không phải là một bong bóng, nhưng chỉ khi nào nó có thể mang lại tăng trưởng lợi nhuận.

Trong báo cáo đánh giá hàng tuần mới nhất được công bố vào ngày 7 tháng 7, BlackRock đã trực tiếp giải đáp câu hỏi nóng nhất của thị trường: Liệu trí tuệ nhân tạo (AI) có phải là một bong bóng?

Câu trả lời từ công ty quản lý tài sản lớn nhất thế giới là: điều quan trọng không phải là định giá hiện tại so với mức lịch sử, mà là liệu tăng trưởng lợi nhuận có thể được duy trì hay không. Trong khi đó, nhà phân tích Mike Zaccardi đã chia sẻ biểu đồ so sánh dữ liệu từ một bài thuyết trình nội bộ của BlackRock trên nền tảng X, so sánh trực quan bong bóng dot-com năm 1993-1999 với sự bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI) từ năm 2019 đến nay. Nguồn dữ liệu: Morningstar, tính đến ngày 30 tháng 6 năm 2026.

Kết luận rất đơn giản: đợt tăng giá cổ phiếu AI đã tích lũy được mức tăng 569%, chỉ hơn một nửa so với mức tăng 1097% trong bong bóng dot-com. Nhưng câu hỏi quan trọng hơn cả quy mô của mức tăng là liệu các yếu tố cơ bản hỗ trợ cho đợt tăng giá này có vững chắc hơn so với trước đây hay không.

Cổ phiếu công nghệ đã tăng 569% trong 7,5 năm, trong khi bong bóng dot-com tăng vọt 1097% trong cùng thời kỳ.

Theo BlackRock trích dẫn dữ liệu của Morningstar, từ năm 1993 đến năm 1999, cổ phiếu công nghệ của Mỹ đã tăng lũy kế 1.097%, trong khi toàn bộ thị trường chứng khoán Mỹ tăng 292% trong cùng kỳ. Cổ phiếu công nghệ đạt lợi nhuận hàng năm ít nhất 19,9% trong bảy năm liên tiếp, đạt 78,1% và 78,7% lần lượt vào năm 1998 và 1999.

Trong chu kỳ bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI) từ năm 2019 đến ngày 30 tháng 6 năm 2026, cổ phiếu công nghệ đã đạt được lợi nhuận tích lũy 569%, so với mức lợi nhuận 237% của toàn bộ thị trường chứng khoán Mỹ trong cùng kỳ. Chu kỳ này bao gồm một đợt giảm mạnh vào năm 2022 (cổ phiếu công nghệ giảm 28,2% trong năm), nhưng đã phục hồi mạnh mẽ với mức tăng 57,8% vào năm 2023, tiếp theo là mức tăng 36,6% và 24,0% lần lượt vào năm 2024 và 2025, và mức tăng thêm 19,8% trong nửa đầu năm 2026.

Sự khác biệt giữa hai chu kỳ thể hiện rõ ở nửa sau. Bong bóng dot-com tăng tốc lên đỉnh điểm trong hai năm cuối, với lợi nhuận tích lũy gần 200% vào năm 1998 và 1999. Sự bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI) tăng tốc vào năm 2023 (phục hồi từ đáy năm 2022), nhưng mức tăng trưởng hàng năm đã dần thu hẹp kể từ đó. Nói cách khác, sự bùng nổ AI đã kiềm chế hơn so với bong bóng dot-com, nhưng thị trường đang ngày càng bất đồng về việc nó còn cách đỉnh điểm bao xa.

Tỷ lệ giá trên thu nhập (tỷ lệ P/E) của Shiller đã trở lại mức 40, nhưng tỷ lệ P/E dự phóng chỉ là 21.

Chỉ số Shiller CAPE của S&P 500 đã tăng lên 40, trở lại mức từng thấy trong thời kỳ bong bóng dot-com. Đây là một chỉ số kinh điển để đo lường xem định giá dài hạn có bị quá nóng hay không, được tính toán bằng cách sử dụng thu nhập bình quân đã điều chỉnh theo lạm phát trong 10 năm qua. Tỷ lệ 40 có nghĩa là các nhà đầu tư đang trả 40 đô la cho mỗi đô la thu nhập bình quân dài hạn; trong lịch sử, mức tương tự chỉ đạt được vào khoảng năm 2000.

Tuy nhiên, BlackRock chỉ ra rằng tỷ lệ P/E dự phóng 12 tháng cung cấp một góc nhìn cân bằng hơn. Ở mức P/E khoảng 21 lần lợi nhuận, định giá này không có vẻ quá phi lý, bởi vì kỳ vọng về lợi nhuận đã tăng song song với giá cổ phiếu.

Lợi nhuận quý II của chỉ số S&P 500 dự kiến sẽ tăng 23% so với cùng kỳ năm ngoái, đánh dấu quý thứ bảy liên tiếp tăng trưởng hai chữ số. BlackRock nhấn mạnh rằng mức tăng trưởng lợi nhuận như vậy là cực kỳ hiếm trong lịch sử. Giám đốc Đầu tư của BlackRock, Rick Rieder, tiết lộ tại Hội nghị thượng đỉnh CEO của CNBC vào ngày 2 tháng 6 rằng bảy gã khổng lồ công nghệ Mag7 hiện có tỷ lệ giá trên thu nhập (P/E) là 26, với mức tăng trưởng lợi nhuận dự kiến vượt quá 30% (tăng trưởng kết hợp khoảng 27,6%). Tỷ lệ P/E dự phóng cho S&P 500 cũng trên 30% (tăng trưởng kết hợp khoảng 27,6%), và tỷ lệ P/E dự phóng cho S&P 500 cũng trên 30% (tăng trưởng kết hợp khoảng 20%).

Sự khác biệt giữa hai chỉ số này tạo nên mâu thuẫn cốt lõi trong thị trường hiện nay: các chỉ số định giá dài hạn đã báo hiệu bong bóng, nhưng động lực chốt lời ngắn hạn vẫn tiếp tục hỗ trợ mức định giá cao.

Cổ phiếu công nghệ chiếm 37,5% vốn hóa thị trường, vượt qua mức từng thấy trong thời kỳ bong bóng dot-com.

Theo dữ liệu của Morningstar, tính đến ngày 31 tháng 5 năm 2026, cổ phiếu công nghệ chiếm 37,5% tổng vốn hóa thị trường chứng khoán Mỹ, vượt qua mức từng thấy trong bong bóng dot-com cuối những năm 1990. Con số này không bao gồm Alphabet và Meta, được xếp vào lĩnh vực dịch vụ truyền thông, hoặc Amazon, được xếp vào lĩnh vực hàng tiêu dùng không thiết yếu. Nếu tính cả những gã khổng lồ tham gia sâu vào lĩnh vực trí tuệ nhân tạo này, tỷ lệ tập trung thực tế thậm chí còn cao hơn.

Vị thế dẫn đầu thị trường đang lan rộng từ "7 ông lớn" sang nhiều đối tượng hưởng lợi khác từ trí tuệ nhân tạo. Một từ viết tắt mới trên thị trường, "MANGOS," đã xuất hiện, đại diện cho Meta, Anthropic, Nvidia, Google, OpenAI và SpaceX. Chỉ số Trí tuệ Nhân tạo Thế hệ Tiếp theo Toàn cầu của Morningstar đã tăng khoảng 45% lũy kế trong tháng 4 và tháng 5 năm 2026, trước khi giảm vào tháng 6.

Rủi ro tập trung là một trong những đặc điểm tương đồng nhất của thị trường hiện tại với bong bóng dot-com. Cuối năm 1999, một vài công ty, bao gồm Cisco, Intel, Microsoft và Oracle, đã thống trị giai đoạn nước rút cuối cùng của Nasdaq. Mặc dù các công ty dẫn đầu về trí tuệ nhân tạo hiện nay có lợi nhuận cao hơn nhiều so với thời điểm đó, nhưng nếu tăng trưởng lợi nhuận không đạt kỳ vọng, hiệu ứng ồ ạt do nắm giữ tập trung sẽ khó tránh khỏi.

Lập luận cốt lõi của BlackRock: Đánh giá một "bong bóng" tự nó đã là một canh bạc lớn.

BlackRock đã đưa ra một nhận định đáng suy ngẫm trong bài bình luận hàng tuần của mình: kết luận rằng trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành một bong bóng tự nó đã là một phán đoán quan trọng, bởi vì nó giả định rằng công nghệ AI sẽ không mang lại những đột phá bền vững về năng suất và tăng trưởng.

BlackRock tin rằng trí tuệ nhân tạo (AI) mang đến khả năng đạt được "những đột phá tăng trưởng bền vững" thông qua đổi mới được đẩy nhanh, nhưng khoản đầu tư cần thiết để xây dựng tương lai đang làm gia tăng sự khan hiếm. Dựa trên điều này, BlackRock tập trung vào ba chủ đề trong báo cáo triển vọng giữa năm 2026: sự khan hiếm AI (nút thắt cổ chai trong điện năng, lưới điện, chip và trung tâm dữ liệu), thu nhập bền vững (tài sản tín dụng ngắn hạn) và các khoản đầu tư theo chủ đề vượt ra ngoài các loại tài sản truyền thống.

BlackRock vẫn duy trì vị thế đầu tư vượt mức vào cổ phiếu Mỹ, ưu tiên các nguồn dữ liệu khan hiếm cần thiết cho hệ thống trí tuệ nhân tạo.

Tuy nhiên, những ý kiến trái chiều cũng không kém phần rõ ràng. Trong bản báo cáo thị trường mới nhất, Morningstar chỉ ra rằng sự tập trung của cổ phiếu công nghệ trên thị trường Mỹ đã vượt qua mức độ từng thấy trong thời kỳ bong bóng dot-com, với những lo ngại về lãi suất cao, định giá cao và đầu tư quá mức vào trí tuệ nhân tạo (AI). Nghiên cứu của Fidelity cho thấy tỷ lệ chi tiêu vốn trên dòng tiền tự do hiện tại dưới 1, có nghĩa là các công ty hiện đang chủ yếu đầu tư vào AI bằng nguồn vốn tự có chứ không phải bằng nợ. Điều này trái ngược hoàn toàn với tỷ lệ gần bằng 4 trong thời kỳ bong bóng dot-com.

Đối với các nhà đầu tư, câu hỏi cốt lõi đã chuyển từ "đợt tăng giá AI có thể đi đến đâu?" sang "tốc độ tăng trưởng lợi nhuận từ AI có thể duy trì được trong bao lâu?". BlackRock đang đặt cược vào việc chốt lời, trong khi những người bi quan lại đặt cược vào việc chốt lời đạt đỉnh. Mùa báo cáo lợi nhuận vào nửa cuối năm 2026 sẽ là thời điểm quan trọng để kiểm chứng hai nhận định này.