LIT tăng vọt lên đỉnh mới, Lighter và Robinhood hóa ra cùng một nhà

Từ mức đáy lịch sử 0,7794 USD vào cuối tháng 3 năm nay, đến hôm nay sau 5 tháng, LIT đã tăng gần 5 lần, chạm mức cao nhất 3,79 USD. Trong 30 ngày qua tăng 75%, trong 7 ngày qua tăng 24%.

LIT có thể nói là một trong những đồng coin tăng mạnh nhất thị trường crypto năm nay, hiện đứng thứ 76 về vốn hóa toàn cầu, đạt 865 triệu USD. Trong giai đoạn đầu của đợt tăng nhẹ khi Bitcoin và HAPE cùng tăng, việc altcoin tăng theo là điều đương nhiên, vì nước lên thuyền lên. Nhưng đà tăng của LIT không chỉ nhờ thị trường chung.

Perp Dex (sàn giao dịch phái sinh phi tập trung) trong hai năm qua là mảng cốt lõi, chuẩn mực là Hyperliquid, gần đây hoạt động ở Mỹ thuận lợi bất ngờ. Quy định, tuân thủ, kết nối tổ chức hầu như không bị cản trở, tạo kỳ vọng cho cả mảng: ngành này có thể làm được ở Mỹ. Lighter cùng phân khúc, đương nhiên cũng là dự án cốt lõi trong hai năm qua.

Nhưng về "tính chính thống tại Mỹ", vị thế của Lighter còn cao hơn Hyperliquid. Dù sao đây là dự án bản địa Mỹ, đăng ký tại Delaware, token do một công ty C của Mỹ phát hành trực tiếp, thay vì đi đường vòng qua quỹ tại Cayman hay Thụy Sĩ như đa số dự án. Nhà sáng lập Lighter, Vladimir, là người Mỹ nhập cư từ Nga từ nhỏ. Dưới chính sách "Nước Mỹ trên hết" của chính quyền Trump, thân phận này là tấm vé không thể mua được.

Nhà sáng lập Lighter Vladimir

Vì vậy, tại cuộc họp đầu tiên của Ủy ban Tư vấn Đổi mới mới thành lập của Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) vào ngày 20 tháng 8, bàn về việc "một sàn giao dịch phi tập trung cần phát triển thế nào để hoạt động hợp pháp tại Mỹ", nhà sáng lập kiêm CEO của Lighter, Vladimir, đã ngồi bên bàn đóng góp ý kiến.

Cuộc họp đầu tiên của Ủy ban Tư vấn Đổi mới CFTC ngày 20 tháng 8

Bản thân hoạt động kinh doanh của Lighter cũng đang trong giai đoạn mở rộng. Tháng 4 năm nay, ví Telegram ra mắt hợp đồng vĩnh cửu, do Lighter cung cấp độc quyền, phủ 150 triệu người dùng đăng ký. Ngày 1 tháng 7, chain riêng của Robinhood ra mắt, công cụ hợp đồng vĩnh cửu bên trong cũng là của Lighter, chia sẻ doanh thu 50/50. Lighter đến nay vẫn miễn phí giao dịch cho nhà đầu tư cá nhân, phí maker (phí đặt lệnh) và phí taker (phí khớp lệnh) ở 241 thị trường đều bằng 0. Ngày 24 tháng 8, sàn giao dịch lớn nhất Hàn Quốc Upbit niêm yết cặp giao dịch KRW của LIT, cùng ngày tăng thêm 22%.

Những lý do này cộng lại có lẽ giải thích phần lớn đợt tăng này. Nhưng chúng vẫn chưa giải thích được một điều: tại sao trong tất cả các dự án Perp Dex, chỉ riêng Lighter có thể biến Robinhood, công ty môi giới bán lẻ lớn nhất nước Mỹ, thành kênh phân phối của mình, lại còn được chia 50/50.

Trong podcast do Laura Shin dẫn, nhà sáng lập kiêm CEO của Lighter, Vladimir, kể một chuyện cũ.

Anh nói mình từng đùa với đội ngũ rằng thương vụ hợp tác này đã được ấp ủ 12 năm, nhìn từ góc độ khác, thậm chí có thể nói là 25 năm. "Bởi vì tôi và nhà sáng lập Robinhood Vlad Tenev là bạn học cấp ba, chúng tôi là hai Vlad duy nhất trong trường."

Chúng tôi là hai Vlad duy nhất ở trường cấp ba

Nhà sáng lập Lighter Vladimir và nhà sáng lập Robinhood Vlad Tenev, là hai Vlad duy nhất ở trường cấp ba của họ.

Ngôi trường cấp ba mà hai Vlad theo học tên là Thomas Jefferson High School for Science and Technology, gọi tắt là TJ. Đây là một trong những trường trung học STEM công lập hàng đầu, nổi tiếng và khó vào nhất nước Mỹ, tập trung những học sinh giỏi khoa học kỹ thuật nhất khu vực đô thị Washington, nhiều người vào các đại học hàng đầu, vào ngành công nghệ và tài chính, vì vậy cũng là tín hiệu lý lịch dễ nhận diện trong giới Thung lũng Silicon, định lượng và khởi nghiệp.

Trường cấp ba TJ

Vì nhà sáng lập Lighter hơn nhà sáng lập Robinhood ba khóa, để tiện phân biệt trong phần sau, người viết sẽ gọi tắt nhà sáng lập Lighter là "Vlad lớn", nhà sáng lập Robinhood là "Vlad nhỏ".

Vlad lớn vào năm cuối cấp ba là một trong những học sinh nổi tiếng nhất trường.

Năm đó anh giành giải nhất cuộc thi Olympic Vật lý toàn nước Mỹ; sau đó đại diện nước Mỹ đến Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ tham dự Olympic Vật lý Quốc tế lần thứ 32, giành huy chương bạc; sau đó anh vào vòng chung kết toàn quốc Giải thưởng Tài năng Khoa học Intel với đề tài "Thiết kế hologram tối ưu cho tính toán thần kinh quang học", năm đó cả trường chỉ có hai người vào chung kết, phần lớn những người khác trong danh sách đều 16 đến 18 tuổi, còn Vlad lớn chỉ mới 15 tuổi.

Thí sinh Olympic Vật lý 2001, thứ hai từ trái: Nhà sáng lập Lighter Vlad lớn

Vlad lớn sau này hồi tưởng trên Quora rằng anh vẫn nhớ cảnh lần đầu đến buổi tập đội toán hai tuần sau khi nhập học, anh không biết với thực lực của mình có thể trụ lại đội tập này bao lâu. Vì vậy để nâng cao năng lực thi đấu, anh và vài bạn học bắt đầu tổ chức tụ tập thêm sau giờ học, chuyên luyện đội toán, đội máy tính và Olympic. Văn hóa luyện thi sau giờ học đó vẫn còn tiếp tục đến ngày nay.

Vlad nhỏ khi mới vào cấp ba, ấn tượng đầu tiên về Vlad lớn là đàn anh năm cuối tổ chức luyện thi sau giờ học, cũng nhờ buổi luyện thi này mà hai Vlad bắt đầu quen nhau.

Vlad lớn hóa ra là cố vấn ban đầu của Robinhood

Chẳng bao lâu, Vlad lớn 16 tuổi tốt nghiệp cấp ba vào Harvard, chỉ học hai năm đã tốt nghiệp sớm, được nhà sáng lập quỹ đầu cơ danh tiếng Citadel Ken Griffin đích thân tuyển vào Citadel.

Đây là công việc đầu tiên của Vlad lớn, làm nghiên cứu định lượng, nhiệm vụ là xây dựng hệ thống giao dịch tần suất cao cho thị trường ngoại hối. Sau đó anh đến Graham Capital, một quỹ vĩ mô toàn cầu và theo xu hướng quản lý hơn 10 tỷ USD, thăng tiến đến quản lý danh mục và giám đốc, ở lại bảy năm.

Trụ sở làm việc của Vlad lớn đi lại đến thành phố New York rất thuận tiện, còn Vlad nhỏ lúc đó đang ở New York.

Đó là hai năm sau khủng hoảng Lehman, Vlad nhỏ khởi nghiệp một công ty tên Celeris, không thành. Tháng 1 năm 2011 đổi sang làm Chronos Research, bán phần mềm giao dịch độ trễ thấp cho ngân hàng và quỹ đầu cơ, có chút thành tựu, một năm đạt doanh thu vài triệu USD.

Vlad lớn là quản lý danh mục của quỹ định lượng hàng tỷ USD, Vlad nhỏ chào bán phần mềm giao dịch độ trễ thấp của mình cho quỹ. Quỹ vĩ mô định lượng quy mô như Graham chính là khách hàng mục tiêu chuẩn nhất của sản phẩm như Chronos.

Trong tài liệu công khai, không có nguồn thông tin rõ ràng xác nhận họ từng hợp tác, nhưng người viết cho rằng ngành định lượng lúc đó không lớn, sau sự cố flash crash chứng khoán Mỹ năm 2010, cuộc chạy đua vũ trang của cả Phố Wall đều dồn vào hai chữ độ trễ, hai Vlad một bên là bên mua, một bên là bên bán, hẳn đã có trao đổi chặt chẽ.

Bởi vì tiếp theo vào năm 2013, Vlad nhỏ bắt đầu khởi nghiệp mới, Vlad lớn trở thành cố vấn ban đầu của Vlad nhỏ, hỗ trợ không ít cho sự nghiệp khởi nghiệp ban đầu của đàn em, và lần khởi nghiệp này của Vlad nhỏ chính là Robinhood mà ngày nay mọi người Mỹ đều biết đến.

Cái tên đầu tiên của Robinhood thực ra là Cash Cat. (Đúng vậy, đây chính là nguồn gốc của memecoin lớn nhất trên Robinhood Chain)

Vlad nhỏ cảm thấy công việc kinh doanh phần mềm giao dịch độ trễ thấp ban đầu không thú vị, dù có làm thêm ba bốn chục năm nữa đến phiên bản tối thượng, anh cũng không muốn kể cho cháu nghe, anh muốn làm một ứng dụng di động giao dịch chứng khoán không hoa hồng.

Trong podcast, Vlad lớn hồi tưởng lại trải nghiệm mười hai năm trước: "Tôi là cố vấn ban đầu của Robinhood, lúc đó tên công ty của họ hình như còn gọi là Cash Cat, đúng không. Họ vừa đổi tên thành Robinhood, đang làm danh sách chờ. Lúc đó tôi đã quen biết đội ngũ của họ, cũng tham gia một số việc."

Năm tiếp theo, Vlad lớn cũng đổi việc. Anh đến Addepar, một công ty phần mềm quản lý tài sản, với vị trí phó chủ tịch kỹ thuật. Người sáng lập Addepar là Joe Lonsdale, đồng sáng lập Palantir, người được Peter Thiel dìu dắt.

Addepar ở Mountain View, Robinhood ở Palo Alto. Khoảng cách giữa hai nơi không quá mười km. Mối quan hệ của họ ngày càng gắn bó.

Đàn anh khởi nghiệp, đàn em đương nhiên ủng hộ

Đây là thời kỳ sự nghiệp của hai Vlad thăng tiến rực rỡ.

Vlad lớn tuyển hai thực tập sinh, một người tên Scott Wu, mười năm sau Scott Wu tạo ra tác nhân lập trình AI Devin, công ty định giá 10,2 tỷ USD, năm ngoái còn mua lại Windsurf; người kia tên Alexandr Wang, năm nay bán Scale AI cho Meta với giá trị giao dịch 14,3 tỷ USD, bản thân sang dẫn dắt phòng thí nghiệm siêu trí tuệ của Meta.

Giới thi đấu là một vòng tròn nhỏ.

Tháng 11 năm 2017, hai năm sau khi rời Addepar, Vlad lớn cùng Scott Wu sáng lập công ty mạng xã hội AI tên Lunchclub. Việc họ làm là dùng học máy để mai mối, phân tích lý lịch và mục tiêu của người dùng, sắp xếp cho bạn một người đáng gặp để ăn trưa.

Giao diện ban đầu của Lunchclub

Tháng 9 năm 2019, Lunchclub của Vlad lớn hoàn thành vòng hạt giống 4 triệu USD, do a16z dẫn đầu. Trong danh sách nhà đầu tư thiên thần tham gia còn có các đồng sáng lập Robinhood.

Đàn anh khởi nghiệp, đàn em đương nhiên ủng hộ.

Tháng 8 năm 2020, Lunchclub lại nhận 24,2 triệu USD vòng A, do Lightspeed dẫn đầu, Coatue tham gia, định giá vượt 100 triệu USD. Danh sách nhà đầu tư vòng này có ông trùm môi giới Hollywood Michael Ovitz, đồng sáng lập PayPal Max Levchin, nhà sáng lập Quora Adam D'Angelo, và cả Vlad nhỏ.

Năm đó Vlad nhỏ đang ở đêm trước đỉnh cao cuộc đời. Đại dịch đẩy hàng triệu nhà đầu tư cá nhân Mỹ vào giao dịch chứng khoán trên điện thoại, số người dùng Robinhood bùng nổ. Tháng 4 năm sau, Coinbase niêm yết trực tiếp trên Nasdaq, định giá mở cửa 100 tỷ USD; tháng 7, chính Robinhood cũng lên sàn; tháng 11, Bitcoin vọt lên mức cao nhất lịch sử 69.000 USD.

Nhưng chẳng bao lâu, ngành crypto xảy ra vài sự kiện lịch sử, ảnh hưởng trực tiếp đến hướng đi 5 năm tiếp theo của hai Vlad.

Tháng 5 năm 2022, Luna về 0, hơn 40 tỷ USD bốc hơi. Tháng 11, FTX phá sản, nền tảng giao dịch tập trung lớn nhất ngành sụp đổ, tiền của người dùng không thể rút.

Vlad lớn phát hiện cơ hội kinh doanh ở đây. Anh cho rằng nền tảng giao dịch có thể biến việc khớp lệnh thành có thể xác minh. Dùng bằng chứng zero-knowledge để mỗi giao dịch đều được chứng minh toán học là công bằng, không ai có thể chen hàng, không ai có thể biển thủ.

Anh đặt tên cho thứ này là Lighter.

Vlad lớn sau này nói rằng khi họ bắt đầu làm Lighter, hợp đồng vĩnh cửu on-chain chỉ chiếm 1% toàn bộ thị trường vĩnh cửu. Lúc đó trần của phân khúc này là Hyperliquid. Đến năm nay, tỷ trọng on-chain của Lighter đã đạt 10% đến 20%.

Tháng 11 năm 2025, Lighter nhận 68 triệu USD, định giá 1,5 tỷ USD, do Founders Fund của Peter Thiel và quỹ fintech lâu đời Ribbit Capital dẫn đầu, Haun Ventures tham gia.

Đương nhiên, không thể thiếu Robinhood Ventures.

Robinhood và Lighter hợp tác mạnh mẽ

Ngày 1 tháng 7 năm 2026, mainnet Robinhood Chain ra mắt. Đây là mạng layer 2 Ethereum của riêng Robinhood, xây dựng bằng công nghệ Arbitrum, thời gian tạo khối 100 mili giây, không có token riêng, phí giao dịch thanh toán bằng Ethereum.

Hợp đồng vĩnh cửu chạy trong Robinhood Chain là của Lighter.

Lighter không định tuyến lệnh của Robinhood về sổ lệnh chính của mình, mà chạy riêng một sổ lệnh, họ gọi là Lighter Domains. Hai sổ lệnh độc lập với nhau, nhưng vì đều xây trên Ethereum, nhà tạo lập thị trường có thể dùng cùng một bảng cân đối tài sản để báo giá đồng thời ở cả hai bên, việc di chuyển tiền giữa hai sổ gần như tức thời. Sổ của Robinhood dùng USDG làm tài sản thế chấp và định giá, sổ chính của Lighter dùng USDC, chia sẻ doanh thu 50/50.

Vlad lớn trong podcast thừa nhận điều này có trở ngại với nhà tạo lập thị trường. Nhưng anh cũng giải thích tại sao nhà tạo lập thị trường vẫn sẵn lòng đến: vì họ biết rằng trong các lệnh chảy từ Robinhood sang, tỷ lệ lệnh cá nhân rất cao, "đó mới là dòng lưu lượng cuối cùng họ muốn."

Chỉ có điều vì lý do chính sách, người Mỹ hiện vẫn chưa dùng được. Hợp đồng vĩnh cửu trong ví Robinhood loại trừ toàn bộ Mỹ, Anh, Canada, Thụy Sĩ, UAE và Singapore.

Nhưng cả hai Vlad đều là thành viên của ủy ban đổi mới mới này, Vlad lớn đang xin CFTC cấp giấy phép hợp đồng vĩnh cửu phi tập trung.

Giấy phép này sẽ đồng thời bao phủ frontend của chính Lighter và các nhà môi giới kết nối vào như Robinhood. Giống như Robinhood hiện làm thị trường dự đoán, kết nối giấy phép của Kalshi vậy.

"Chỉ có điều hiện tại, chưa có ai nhận được loại giấy phép này." Vlad lớn nói như vậy.