Lãi suất Nhật Bản chạm mức năm 1996: Liệu sự tách rời của Bitcoin có trụ được trước đợt tăng lãi suất tháng 9?

Tác giả gốc: Ashrith Rao

Biên dịch: Saoirse, Foresight News

Chi phí vay trong nước của Nhật Bản đã chạm mức cao nhất kể từ năm 1996. Cùng buổi sáng, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 30 năm đạt 4,185%, còn lợi suất kỳ hạn 10 năm ở mức 2,945%.

Đối với một quốc gia từ lâu dựa vào lãi suất âm để chống giảm phát, đây là một sự dịch chuyển cấu trúc lớn.

Trong khi đó, Bitcoin đã tăng 22% trong tuần qua, lần đầu tiên vượt mốc 80.000 USD kể từ tháng 5. Mâu thuẫn cốt lõi mà bài viết này khám phá là: thị trường trái phiếu Nhật Bản đang hỗn loạn, nhưng thị trường tiền mã hóa lại thể hiện sức chống chịu tương đối.

Logic nền tảng của giao dịch chênh lệch lãi suất

Trong vài năm qua, giao dịch chênh lệch lãi suất đồng yên đã là động lực chính thúc đẩy các tài sản rủi ro toàn cầu. Nhà đầu tư vay đồng yên giá rẻ, đổi sang đô la Mỹ, rồi mua các tài sản có lợi suất cao hơn.

Theo Ngân hàng Thanh toán Quốc tế, các tổ chức phi ngân hàng nước ngoài đã vay khoảng 250 tỷ USD bằng đồng yên; nếu tính theo phạm vi rộng hơn, con số này có thể lên tới 500 tỷ USD. Đòn bẩy khổng lồ này dựa trên một giả định cốt lõi: lãi suất Nhật Bản sẽ duy trì gần mức 0 trong dài hạn. Thực tế hiện tại đã đảo ngược giả định cũ đó.

Vào tháng 6, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã nâng lãi suất chính sách lên 1,0%, mức cao nhất trong 31 năm.

Thị trường dự báo rộng rãi sẽ có thêm một đợt tăng lãi suất tại cuộc họp chính sách tiền tệ ngày 17-18 tháng 9. Môi trường tiền tệ đặc biệt của Nhật Bản trong ba thập kỷ qua đang dần hé lộ, và lợi suất kỳ hạn 10 năm ở mức 2,88% không chỉ là một con số lạnh lùng. Nếu đồng yên tăng giá nhanh, các vị thế giao dịch chênh lệch lãi suất có thể chuyển từ lãi sang lỗ ngay lập tức.

Praneet Shah của Goldman Sachs cho biết: "Một biến động tỷ giá duy nhất có thể xóa sạch toàn bộ lợi nhuận hàng năm của vị thế."

Điều này đã diễn ra vào tháng 8 năm 2024: do đồng yên tăng giá, Bitcoin đã giảm từ khoảng 64.600 USD xuống 49.000 USD vào ngày 5 tháng 8. Chỉ số giá cổ phiếu Tokyo (TOPIX) lao dốc 12% trong một ngày.

Nhưng tình hình hiện tại đã khác.

Tháng này, đồng yên đã mất hơn một nửa mức tăng từ can thiệp tiền tệ và hiện đang suy yếu, giao dịch quanh mức 159 yên đổi một đô la. Đồng yên yếu hơn khiến giao dịch chênh lệch lãi suất trở nên hấp dẫn trở lại, vì vậy các động thái chính sách tương lai của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đối với đồng yên cần được theo dõi sát sao.

Vách đá nợ

Cuối tháng 6, nợ chính phủ Nhật Bản đạt mức kỷ lục 1.346 nghìn tỷ yên (tương đương 9,1 nghìn tỷ USD). Chính phủ dự báo nợ sẽ leo lên 1.492 nghìn tỷ yên vào cuối năm tài khóa này. Thủ tướng Takaichi Sanae công bố rằng từ tháng 4 năm 2027, thuế tiêu dùng sẽ được cắt giảm xuống 1% trong hai năm, tạo thêm khoảng trống tài khóa 5 nghìn tỷ yên.

Điều này tạo ra một tình thế tiến thoái lưỡng nan: Nhật Bản cần lãi suất cao hơn để ổn định đồng yên và kiềm chế lạm phát, nhưng việc tăng lãi suất sẽ làm tăng đáng kể gánh nặng lãi vay đối với khoản nợ khổng lồ.

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản công bố sẽ giảm tốc độ thu hẹp bảng cân đối kể từ tháng 4 năm 2027, phát tín hiệu rằng chính sách ưu tiên ổn định thị trường hơn là bình thường hóa nhanh chóng. Dù vậy, thị trường trái phiếu đã thể hiện rõ sự thiếu tin tưởng.

Nhật Bản đã bán một phần trái phiếu kho bạc Mỹ để tài trợ cho can thiệp tiền tệ tháng 8. Trong tháng 6, lượng nắm giữ trái phiếu kho bạc của nước này giảm 26,4 tỷ USD xuống còn 1,117 nghìn tỷ USD. Đây là mức giảm hàng tháng lớn nhất của bất kỳ quốc gia nào, trực tiếp đẩy lợi suất kỳ hạn 10 năm của Mỹ lên 4,74%.

Áp lực nợ không chỉ riêng Nhật Bản; nó phản ánh xu hướng điều chỉnh nợ toàn cầu rộng lớn hơn, và một trong những nguồn gốc của vấn đề nằm ở Hoa Kỳ.

Ảo ảnh tách rời của Bitcoin

Giữa tất cả biến động vĩ mô này, Bitcoin gần như không bị ảnh hưởng, giữ vững trên mức 78.700 USD. Sức chống chịu này thách thức logic "khẩu vị rủi ro" truyền thống. Câu hỏi then chốt là: đây là sự tách rời thực sự của thị trường, hay chỉ là ảo ảnh ngắn ngủi trước cơn bão?

Kịch bản giảm giá rất rõ ràng: nếu Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lãi suất mạnh tay và đồng yên mạnh lên, việc tháo gỡ tập trung các giao dịch chênh lệch lãi suất sẽ kích hoạt giảm đòn bẩy trên toàn bộ tài sản rủi ro toàn cầu.

Trong đợt bán tháo tháng 8 năm 2024, Bitcoin có tương quan cao với cổ phiếu Nhật Bản, chứng minh rằng Bitcoin không thể đứng ngoài. Ngoài ra, khi lợi suất Nhật Bản tăng, các tài sản sinh lãi trở nên hấp dẫn hơn, trong khi Bitcoin không trả lãi trở nên kém hấp dẫn tương đối.

Kịch bản tăng giá đưa ra một khả năng khác. Nếu đồng yên tiếp tục suy yếu, Bitcoin có thể trở thành lựa chọn trú ẩn an toàn hấp dẫn cho các nhà đầu tư Nhật Bản.

Điều này không chỉ là lý thuyết. Ray Dalio tin rằng tình hình nợ của Nhật Bản ủng hộ lập luận phân bổ Bitcoin, khuyến nghị phân bổ một phần nhỏ vào Bitcoin cùng với 10-15% vào vàng.

Sự tham gia của các tổ chức Nhật Bản cũng đang gia tăng. Ví dụ, Laser Digital, công ty con tiền mã hóa của Nomura, đã nhận được giấy phép sàn giao dịch tiền mã hóa mới đầu tiên của Nhật Bản trong bốn năm. Khảo sát của Nomura cho thấy 79% người được hỏi dự định đầu tư vào Bitcoin trong vòng ba năm tới.

Đạo luật Công cụ tài chính và Giao dịch sửa đổi của Nhật Bản đã phân loại lại tiền mã hóa thành sản phẩm tài chính, điều này có thể mở đường cho các ETF tiền mã hóa giao ngay vào năm 2027, cùng với các quy tắc thuế riêng biệt. Sở Giao dịch Chứng khoán Nhật Bản có thể niêm yết các ETF tiền mã hóa giao ngay sớm nhất vào năm 2027.

Trong khi khung pháp lý đang trở nên rõ ràng hơn, áp lực vĩ mô cũng đang tích tụ.

Cửa sổ xoay trục chính sách tháng 9

Cuộc họp chính sách tiền tệ tiếp theo của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản được lên lịch vào ngày 17-18 tháng 9. Hầu hết các tổ chức dự báo lãi suất sẽ được nâng lên 1,25%.

Thị trường trái phiếu sẽ phản ánh đầy đủ kỳ vọng, nhưng Bitcoin có thể chưa tiêu hóa hết. Điều thực sự cần thận trọng không phải là việc tăng lãi suất, mà là tuyên bố của ngân hàng trung ương về các ràng buộc chính sách trong tương lai.

Nếu Ngân hàng Trung ương Nhật Bản phát tín hiệu rằng 1% chỉ là bước chuyển tiếp hướng tới 2%, đồng yên sẽ mạnh lên nhanh chóng và các giao dịch chênh lệch lãi suất sẽ đối mặt với làn sóng tháo gỡ lớn. Ngược lại, nếu tuyên bố phản ánh lo ngại về tính bền vững của nợ hạn chế phạm vi tăng lãi suất, đồng yên sẽ suy yếu thêm, và Bitcoin có thể hưởng lợi từ đồng đô la yếu hơn và lực mua trong nước của Nhật Bản.

Mức lợi suất năm 1996 nên được xem là tín hiệu cảnh báo rủi ro, không phải là động lực thị trường. Điều thực sự chi phối thị trường là hướng đi của đồng yên, không phải bất kỳ con số tỷ giá cụ thể nào. Hiện tại, đồng yên đang suy yếu và Bitcoin đang tăng. Nếu cuộc họp tháng 9 của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản thay đổi kỳ vọng phổ biến của thị trường, mối tương quan này có thể đảo ngược đột ngột.

Đồng thuận thị trường hiện tại là vấn đề nợ của Nhật Bản sẽ diễn biến chậm rãi, không có sụp đổ bất ngờ. Các nhà đầu tư Bitcoin không chờ đợi sự đảo ngược giao dịch chênh lệch lãi suất; họ đã giao dịch dựa trên kỳ vọng đồng yên suy yếu và dòng vốn tổ chức tiếp tục đổ vào.

Logic này có cơ hội đứng vững, nhưng phải được xem xét thận trọng dưới ánh sáng lịch sử lãi suất của Nhật Bản. Lần đầu tiên trong ba mươi năm, lợi suất kỳ hạn 30 năm đang tiến gần 4%, điều này chắc chắn sẽ có những tác động sâu rộng đến thị trường.